Verhaal 9: Oorlogsmonument Onstwedde

Op deze plek, bij het monument aan de kruising van de Boslaan en de Hardingstraat, staan we stil bij de vrijheid. Vrijheid, die in Onstwedde, net als in de rest van Nederland, allesbehalve vanzelfsprekend was in de donkere jaren van de Tweede Wereldoorlog.

Op 12 april 1945 kwam hier een einde aan vijf lange jaren van bezetting. Die dag trokken Poolse troepen, behorend tot de 1e Poolse Pantserdivisie van generaal Stanisław Maczek, Onstwedde binnen. Vanuit het zuiden, via Musselkanaal, bereikten zij ons dorp. De Duitse bezetter had zich haastig teruggetrokken, en in Onstwedde zelf bleef het geweld uit. Er zijn bij de bevrijding geen slachtoffers gevallen – een zeldzaam voorrecht in een tijd vol onzekerheid en gevaar.

Toch liet de terugtrekkende bezetter zijn sporen achter. In een poging om de opmars van de geallieerden te vertragen, bliezen de Duitsers onder andere de brug bij de haven van Onstwedde op. Om het Poolse leger toch doorgang te bieden, legden dorpsbewoners snel een noodbrug aan met behulp van stropakken en eenvoudige materialen. Deze daad van praktische moed hielp de bevrijders om hun opmars voort te zetten en ons dorp snel te bereiken.

Voor de inwoners van Onstwedde was het een dag van verwondering en opluchting. Na jaren van angst, schaarste en onderdrukking mochten mensen eindelijk weer hopen op een toekomst in vrijheid. De Poolse soldaten werden dankbaar verwelkomd, hoewel het besef van alles wat verloren was gegaan nog diep zat.

De bevrijding van ons dorp was een schakel in de bredere bevrijding van Noord-Nederland. Terwijl hier de Poolse troepen verder trokken, klonk overal in het land langzaam maar zeker het bericht van hoop: de oorlog liep ten einde. Op 5 mei 1945 werd de capitulatie officieel getekend en was Nederland vrij.

Op deze plek waar wij nu staan, werd jaren later het monument opgericht ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog. Het herdenkt 22 inwoners van Onstwedde die tijdens of kort na de oorlog door geweld om het leven kwamen, evenals twee Britse piloten die in in Smeerling neerstortten. Hun namen staan vermeld op het glazen paneel. Het monument draagt de tekst: 'Nooit meer 1940 – 1945' en op een bijbehorende tegel staat 'Misschien is er hoop', met ook de Hebreeuwse vertaling van deze tekst.

Tijdens deze wandeling hebben we stilgestaan bij de moed van verzetsstrijders, de angst van onderduikers, de kracht van gewone dorpsbewoners die bijzondere daden verrichtten, en het verdriet om hen die de oorlog niet overleefden. Elk verhaal dat we hebben gehoord, laat zien dat vrijheid mensenwerk is. Het vraagt om moed, om keuzes, en om solidariteit.

Terwijl we hier samen staan, in alle rust en veiligheid, is het goed om onszelf één vraag mee te geven:

hoe geven wij invulling aan de vrijheid die zo kostbaar werd bevochten?

Wat kunt ú betekenen voor de vrijheid?