afl. 74 en 74a - 26-03-2015: ‘ONSTWEDDER  TIKKELS  VAN  NOAM  EN  FOAM' (+ AANHANGSEL)

afl. 74 en 74a - 26-03-2015: ‘ONSTWEDDER TIKKELS VAN NOAM EN FOAM' (+ AANHANGSEL)

Sinds 24 maart 2015 hangen in het Streekhistorisch Centrum naast de watertoren in Stadskanaal 10 schilderijen van onze Onstwedder kunstschilder Geert Schreuder. Onderwerp: “250 jaar Stadskanaal”. ’t Is een hele mooie serie geworden, waarin Geert al z’n kunstzinnige capaciteiten voluit ten toon spreidt. Daarom zonder meer het advies: absoluut de moeite waard om binnenkort ’s te bekijken. (Boetendes is n hail groot stuk van t Knoal van oorsprong Onstwedder/Veenhoezer maarkegrond ! ‘Zo was ‘t’ van t zuverste wotter !)

Met een voorgeslacht, dat een royaal veen-verleden kent, zult u kunnen begrijpen, dat tijdens het bekijken van Geerts creaties allerlei herinneringen bij mij opborrelden. Ineens schoot me echter door het hoofd:”Wat Geert hier (opnieuw) gepresteerd heeft, verdient in wezen meer dan een eenmalig ‘Mooi waark, mien jong !’ Prestaties van dit kaliber mogen best wel ‘s worden vastgelegd voor de generaties hierna. Al was ’t alleen maar om aan te geven, dat onze vaak zo misprijzend beoordeelde regio veel meer in huis heeft dan fabrieksaardappels en sociale-werkplaatsen-in-nood.”
Mede onder invloed van de maand maart als ‘Dialect-moand’, kreeg de gedachte vorm om in de rubriek ‘Zo was ‘t’ van vandaag een doorlopende aflevering te starten met als titel ‘Onstwedder TIKKELS van noam en foam’.
Och heden! Mogelijk weet u helemaal niet wat een ‘Onstwedder tikkel’ van oorsprong is.
Ik leg ’t u graag uit.

Net als in de turf- en kanalengraverij is ‘t ook in het Onstwedderse altijd gebruikelijk geweest om bij een meer of minder belangrijke gebeurtenis een (feest)borrel te schenken. Dat kon bijv. het bereiken van de nok van een nieuwgebouwde woning zijn, het einde van het zichten dan wel het ophokken van alle korenschoven op het veld, het voltooien van het (vlegel)dorsen op de deel en alles wat nog maar meer als feestelijk kon worden ervaren. Zelfs bij het aangeven van de geboorte van je kind op het gemeentehuis behoorde je oudtijds een flesje jenever in je binnenzak te hebben, zodat de ambtenaar van de Burgerlijke Stand “d’r aine op nemen kon.” (Ettelijke schrijffouten in de BS-akten zijn hierdoor oudtijds aan het eind van de middag ontstaan …….).

‘Een borrel’ was dus vrijwel een synoniem voor ‘feestelijk’.“Joa kirrel. Lekker. Dou mie man n nuvere tikkel  (= een flink beetje) in t glas ! Den drinken wie d’r aine op.”  
Met een ‘Onstwedder tikkel’ was ’t echter oppassen geblazen. In het woordenboek vind je dan ook als betekenis: ’een grote massa, een groot glas vol’. Je moet dan denken aan glazen van ca. een halve liter (of soms nóg wel een ietsiepietsie meer ………). ‘Heel royaal boven de gangbare maat’, laten we ’t gemakshalve maar zó omschrijven.

Zo kwam ik dus op de benaming ‘Onstwedder Tikkels’ voor die Onstwedders, die in verleden of heden op een of ander terrein (sociaal, sportief, heldendom, cultureel, intellectueel, agrarisch, enz.) royaal boven het gemiddelde uitstaken/uitsteken.
Dat zijn er, - denk ik -, geen honderden. Onstwedde / Westerwolde heeft immers altijd heel sterk de Groninger instelling gehad van:”Dou mor gewoon, dan dust al gek genog !” En dan zien we gemakshalve nog voorbij aan het feit, dat de verbindingen vanuit Westerwolde met de rest van Nederland tot ca. 1900 ontzettend slecht waren. Daardoor kon er natuurlijk van een opleiding op niveau, elders in den lande, ook niet zoveel terechtkomen.  
Ik kan (en wil) derhalve in het aanhangsel bij deze aflevering eigenlijk slechts een paar namen noemen van mensen, die ’t in het recente dan wel grijze verleden naar mijn idee hebben verdiend om in deze ‘Eenmalige Lijst van Onstwedder glorie’ opgenomen te worden. De verdere invulling op dit moment en de aanvullingen in een later stadium, wil ik graag aan u, de lezers van deze rubriek, overlaten. Voorwaarde voor nominering is, dat de persoon in kwestie óf in Onstwedde geboren en opgegroeid is, óf in zijn/haar volwassen leven een flink aantal jaren (laten we zeggen: zo ca. of > 25 jr.) in Onstwedde heeft gewoond / gewerkt.   

Doet u mee ?
Oh ja, nog één ding. Denk nou s.v.p. niet, dat ik met de introductie van deze lijst voorbijkijk aan al die Onstwedders m/v, die in de afgelopen jaaaaaren langere of kortere tijd hun onbetaalde, vrijwillige bijdrage hebben geleverd aan het actieve en sociale klimaat dat we in Onstwedde nog steeds kennen. Mogelijk moeten we voor hen nog ’s een 2e aanhangsel opvoeren onder de titel ‘Onstwedder Bikkels’ van nou en dou ……..

Voordrachten voor opname in de lijst van ‘Onstwedder Tikkels’ kunt u per mail doen via het aanklikken van mijn naam hieronder.

© Klaas Meijer

***************************************************************************

AANHANGSEL  bij  afl. 74  van  ‘Zo was ‘t’.

Afl. 74a: ‘ONSTWEDDER  TIKKELS  VAN  NOAM  EN  FOAM', in  verleden  en  heden

A. AGRARISCHE AKTIVITEITEN

B. BEROEP

C. BESTUUR & POLITIEK
     1. Abel Boels (* 1759/† 1827). Onstwedder boer op de Brink. Zijn boerderij werd in 1795
     door een twaalftal dronken Engelse soldaten in brand gestoken en brandde geheel af. De
     onderlinge afspraak van de Onstwedder boeren, dat ze gezamenlijk zouden opkomen
     voor de schade die evt. iemand van hen door de oorlogsperikelen zou lijden, leek daarna
     betekenisloos. Ondanks de tussenkomst van de dominee duurde ’t 15 (!!) jaar aleer Abel
     Boels in redelijke mate schadeloos gesteld was ……
     Ondanks deze zeer onprettige ervaring met zijn dorpsgenoten werd Abel Boels in 1812
     de allereerste burgemeester van de burgerlijke gemeente Onstwedde. En 'n beste !
        
D. INTELLECTUEEL

E. KERKELIJK TERREIN

F. KUNST & CULTUUR
    1. Geert Schreuder (* 1949). Vestigt zich na z’n opleiding aan Kunst-Academie    
        Minerva te Groningen in 1974 in Onstwedde als kunstschilder. Na een periode waarin
        hij opvalt als maatschappij-kritisch tekenaar en fijnschilder, maakt hij naam o.a. als
        schilder van historische taferelen (o.a. in Herinneringscentrum Westerbork;
        Veenkoloniaal Museum Veendam; Klooster Ter Apel; 250 jaar Stadskanaal) en van    
        kerken. Daarnaast is hij actief als illustrator van vele boeken.
        Vooral de ‘Geert Schreuder-luchten’ genieten alom respect en waardering.
    2. Chris Kiel (* 1944 - Holte). Is in z’n jonge Onstwedder jaren mede-vormgever en de
        eerste eindredacteur van de ‘Voltreffer’, het cluborgaan van de v.v. ‘Onstwedder Boys’.
        Z’n roeping ligt in het onderwijs en hij wordt docent Nederlands in Groningen. De
        Groninger streektaal, - hem met name bijgebracht door z’n moeder -, blijft echter
        boeien. In 2014 verschijnt z’n prachtige verhalenbundel ‘Weerzain’, waarvoor hij op 1
        maart 2015 de ‘Dagblad van het Noorden’-Streektaalprijs krijgt uitgereikt. 
    3. Hanne Wilzing (* Smeerling 1958). In 1976 is hij voor z'n studie naar het westen 
        des lands verkast en daar vervolgens blijven wonen en werken.     
       Desondanks verschijnen er nog regelmatig gevoelvolle gedichten in onze streektaal van zijn 
       hand. Je treft ze bijv. aan in de literaire streektaal-tijdschriften 'Kreuze', 'Krödde' en 'Toal en    
       Taiken'

       Hanne bedient zich in z'n poëzie van het oude Westerwolds, de taal uit z'n jeugdjaren en 
       van z'n geboortegrond. De ontwapenende wijze waarop hij met die taal speelt is opvallend. 
       Wat dunkt u bijv. van een zin als deze over het doel van zijn gedichten:
         "...over hou lu nkander mismouten kinnen in ploats van òntmouten ..."
       Minstens één keer per jaar is Hanne in Smeerling te vinden, al was 't alleen al om het 
       gevoel van z'n jeugdjaren niet te verliezen.
                     Achter eske ropt d'r n kou,
                     ol ekkelboom heurt t swiegend aan
                     en let enkeld nog wat bloaden valen.
                     Alles wat west het komt weerom.

G. MOED & HELDENDOM
    1. Pastoor Else, achternaam niet bekend. Wordt in 1475 in het Onstwedder pastoorshuis
         vermoord door Haye Addinga II. Haye is erachter gekomen, dat pastoor Else naar
         Rome zal afreizen om de Paus te vragen te bemiddelen in het steeds meer uit de hand
         lopende conflict tussen de Westerwoldse bevolking en de als despoten opererende
         Addinga’s op de Wedder burcht.
         Pastoor Else staat in onze regio sindsdien te boek als model voor de strijd, - eind van
         de Middeleeuwen -, tussen de burgerbevolking en de (land)adel, die de macht met
         hun zwaard naar zich toe had getrokken.
         De moord op pastoor Else is daarom ook als belangrijkste gebeurtenis in de provincie
         Groningen opgenomen in de ‘Canon der Provinciën’, zoals die in 2008 door de
         luisteraars van NCRV’s Radio 5 via stemming werd samengesteld. (Zie de foto van
         vandaag).  

H. SOCIAAL TERREIN
    1. Al die Onstwedder families - en 't zijn er vele ! -, die in de oorlogsjaren 1940/'45
         gastvrij kinderen hebben opgenomen, vooral uit de hongerende Randstad.

         Soms gedurende een aantal weken zomervakantie, soms enkele jaren achtereen.
         Naastenliefde zoals naastenliefde kan / moet zijn !!

                       


112  GASTVRIJE  'ONSTWEDDER  TIKKELS',
die in de 2e Wereldoorlog (1940-1945) onderduikers, kinderen (o.a. de 'Rotterdammertjes') en volwassenen tijdelijk een liefdevol en veilig onderdak hebben geboden :

                                        ONSTWEDDE-DORP

A. BRINK:

    01. mevr. Hanna Frouws - Huiges (wed.), Brink 1 (= oude postkantoor):   
          - Piet Kruijs (broer van Wim en Truida Kruijs - zie no. 89 en 106) en af en toe
          een onderduiker voor één nacht. Omdat er een NSB'er in de buurt woonde kon
          er weinig risico worden genomen.
    02. mevr. Grietje Huitsing - Maarsingh (wed. vanaf 1942), Brink 5:
         
- a.) Rens Boontjes, plm. 14 jaar, uit Rotterdam ????
          - b.) 2 jonge Lüneburgers, waarvan de moeder met een jong kind een
          tijdlang woonde bij aannemer Geert Haan a.d. Hardingstraat 8 (zie no. 26).
    03. fam. Geert & Geessien Tipker-Braam, Brink 9:
         
- Hennie Lugtigheid uit Rotterdam
    04. fam. Albert & Geertruida Johannes - Goeree, Brink 13 :
         
- onderduikers                                                                                     
    05. dhr. Harm Luring (wed.n.), Brink 15
         
- a.) dhr. Jan en mevr. Gré Sitton uit Rotterdam. Jan Sitton was havenwerker
            van beroep. (Hun dochter Alie vond onderdak bij de fam. van no. 77).
          - b.) tot de zomer van 1945: Gerrit Hoogenstrijd uit Rotterdam (11 jaar)

B. DORPSSTRAAT:

   
    06. fam. Geert Hids (wed.n.),  Dorpsstraat 1 :         
          -
 a.) Kees Torenvlied (juli '44-juni '45) uit Rotterdam. Kees was een broer van
          Jan Torenvlied (zie no. 63b) en een neef van Chris van der Wilde (zie no. 11a).
          - b.) jan. '45-juni '45: Rietje (12 jaar) en Beppie Meijer (6 jaar) uit
          Rotterdam.     
    07. fam. Geert & Aaltje Gelling - Huiting, Dorpsstraat 2 (smederij):
          - 2 (waarschijnlijk) Rotterdammertjes, waarvan er eentje Meüs heette.
    
08. fam. ds. F.J. Scholten (Geref. predikant), Dorpsstraat 3:
         
- onderduikers, waaronder:          
          mevr. Koppe uit Rotterdam. Zij bracht tijdens haar onderduiktijd in
          de Onstwedder pastorie nog een kind ter wereld. De baby werd
          Irene genoemd, naar prinses Irene en mogelijk met een link naar de
          godin van de vrede uit de Griekse mythologie.
          Vader Koppe was tijdens een razzia in Rotterdam opgepakt. Gelukkig
          kon hij z'n gezin na de bevrijding weer heelhuids in de armen sluiten.
         
Opmerking:
De diaconieën van de Geref. kerken in Nederland waren
          belangrijke initiatiefnemers tot het hulpproject, waarbij kinderen uit het
          stedelijke westen van ons land hun vakantie konden doorbrengen op
          het relatief rustige platteland.

   
09. fam. Geert & Anna Bruggers - Wilzing, Dorpsstraat 7:
         
- Lüneburger    
    10. fam. Jan ("Lappie") & Hinderkien Oosterveld - Boels, Dorpsstraat 8:
         
- bieden van 1943 - 1945 onderdak aan 5 leden van de familie Pronk uit
          Scheveningen: opoe, beide ouders + 2 kinderen.
          Jan Oosterveld ziet gedurende die 2 jaar o.a. zijn inspanningen om de zoon
          van het gezin op de HBS in Stadskanaal (nu Ubbo Emmius) geplaatst te krijgen,
          met succes bekroond.
   
11. Broer en zus Harm ("Kont") en Fientje ("Gat") Huisman, Dorpsstraat 9:
          - a.) Chris van der Wilde en z'n ouders v.a. juli 1943 in de hongerwinter 1944/'45.
          Afkomstig uit Rotterdam-Delfshaven.
         
- b.) Tijdens de hongerwinterperiode '44/'45 waarschijnlijk nog meerdere kinderen.
   
12.
fam. ("boer") Jan & Albertje Wubs - Bots, Dorpsstraat 11:
          -
hongerwinter 1944/'45: Koos den Hartog uit Rotterdam (zie ook no.16 en 22).
    13. fam. Johannes & Baukje Troost - Donker, Dorpsstraat 15 :
          - Bram Biesterveld uit Amsterdam (toen 6 jaar)
          In de jaren 1976-1979 werd Bram algemeen bekend door z'n hoofdrol in de succesvolle
          tv-kinderserie 'Pommetje Horlepiep'. 
          (Brams broer/zus vonden onderdak bij de families van no. 40 en 43).          
    14. mevr. Zwaantje Sterenborg - Volders, Dorpsstraat 21:
         
- Bartje ......... (ca. 6 jr. oud) uit ............. 
          Ook 2 zussen van Bart waren in Onstwedde ondergebracht. We hebben niet
          kunnen achterhalen bij welke familie(s).              
    15. fam. Jan & Willemina Huiges - Halmingh, Dorpsstraat 22:    
          - Wubbe de Raad uit Rotterdam (eveneens wel 's op no. 18, waar ook z'n zus was                 
          ondergebracht).    
    16. fam. Freerk & Janna Boels - Kruiter, Dorpsstraat 24:     
          - hongerwinter 1944/'45: Arie den Hartog uit Rotterdam (zie voor z'n broer
          Koos no. 12 en z'n zus Tine no. 22)    
    17. fam. David & Albertje Eerens - Strockmeijer, Dorpsstraat 29:         
          - Corrie Tubbergen uit ................
          - Nellie Kloot (= zusje van no. 79b en 96) uit .........    
    18.
fam. Geert & Hillechien Huiges - Wolfs, Dorpsstraat 33:         
           -
(zus en broer) Annie en (soms) Wubbe de Raad uit Rotterdam.
           
Annie de Raad huwde later met Daan Verschoor en het gezin woonde jarenlang
           in Onstwedde. 
           Heel triest was 't dat Annie de Raad in juni 1999 verongelukte bij een verkeers-
           ongeluk, terwijl ze op weg was naar de begrafenis van de 2e echtgenoot van haar
           gastmoeder in de oorlogsjaren.    
    19.  fam. Roelf & Finie Meijer - Bruining, Dorpsstraat 39 :
           - een (nog) onbekend kind uit ..................... ??????
    20.  Een speciaal plekje in deze lijst ruimen we in voor:
           dhr. B. (met een soort van dorpse koosnaam altijd genoemd "BOULTJE")
           de Vries, politie-postcomandant van Onstwedde, Dorpsstraat 44 :
         
 - vanuit zijn in het dorp al langer gewaardeerde grondhouding, biedt hij in maart
           1945 een tweetal Duitse soldaten die hongerig door het dorp zwerven gastvrijheid:
           naastenliefde zoals naastenliefde altijd zou moeten zijn !
           (Zie voor het uitgebreide verhaal hierover aflevering 101 van de rubriek 'Zo was 't'
           op deze website.   
    21.  fam. Geert & Elsien Roelfsema - Boskers, Dorpsstraat 50:
                  
           - Lenie Lindgreen uit Amsterdam (oudere zus van no. 31)   
    22
. fam. Adolf & Antje Bruining - de Groot, Dorpsstraat 52:
               
          - Tine den Hartog uit Rotterdam (zie ook no. 12 en 16).       
    23. fam. Jacob & Wubke Huisman - Thûrkow, Dorpsstraat 74:               
          - Rinie Thûrkow uit Rotterdam 

C. HARDINGSTRAAT:

   
    24. fam. Geert & Grietje Maarsingh - Huiges, Hardingstraat 1:
          - dochter Kortland (zie voor ouders en zussen/broers ook no. 92 en 93a)
    25. fam. Friedrik & Roelfien van der Heide - Meinders, Hardingstr. 5:
          - Wim Heikoop uit ............... ????
    26. fam. (timmerman) Geert & Aaltje Haan - Beikes, Hardingstraat 6:
          - (tijdelijk) Lüneburger moeder met kind. Zie ook no. 02.
    27. fam. Hendrik & Riek Hids - Huizing, Hardingstraat 11 :
          - Ria Kelder uit Rotterdam. Ria was ".... een roodharig meisje met een lange vlecht."
          Ze was bij de fam. Hids gedurende de hongerperiode 1944/'45.
    28. fam. Hiske & Jantje Boels - Wind, Hardingstraat 16:
          - zomer 1944: Martha Bestebreurtje uit Rotterdam. Ze was in 1943 al te gast 
          geweest bij no. 110.(Martha was een zus van Jaap op no. 36/63a/104a en
          Bernard op no. 109). 
    29. fam. Frederik & Anna van der Heide - Mölling, Hardingstraat 35 (in 
                                                                       de oorlogsjaren "Op de Esch")
         
- a.) Rina Visser (nu wonend in Ermelo). Rina heeft sinds kort weer contact met
          leden van haar vroegere gastgezin. Zus van de meisjes bij no. 47 en 59 en de
          jongens bij no. 46 en 60b).
          - b.) Hanny Post uit .............. ??????

D. HAVENSTRAAT :

   
    30.
fam. Harm & Berentje Stratingh - Boerhave, Havenstraat 2:
          - Lüneburger
    31. fam. Steven & Zwaantje Draadjer - Kruize, Havenstraat 11:
         
- Willie Lindgreen uit Amsterdam, indertijd 8 jaar. (zusje van no. 21)
    32. fam. Wubbe & Dinie Lutjeboer - Slagter:
          - Dinie Zuur uit Rotterdam. Dinie heeft nadien nog regelmatig contact   
          gehouden met de familie Lutjeboer.
         
- Nellie Snijder uit Amsterdam
    33.
fam. (meester) Frouws, Havenstraat 21:
          - Karel en Adrie Jorda(a)an uit ........... 't Betrof mogelijk zgn.
          'Lüneburger' kinderen.
    34. mevr. Zwaantje Horlings - Kruize, Havenstraat 25:
          - Geertje (20 jr.) en Wubbe (10 jr.) Hoezen uit Rotterdam. De
          Hoezen-familie kwam oorspronkelijk uit Oude Pekela en was verwant
          met enkele Onstwedder families; o.a. de Halmingh's.

E. KERKLAAN :     
    35. fam. ds. A. Luteyn, Hervormde pastorie, Kerklaan 5 :
          - onderduikers
   
36. fam. Wiepko en Albertje Boels - Kok, Kerklaan 18 :
    
      - zomer 1942: Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam. De daaropvolgende
          zomer had de fam. Boels 't "anders" druk door de geboorte van zoon
          Thijs.
          - hongerwinter 1944/'45: dhr. en mevr. W. den Hartog uit Rotterdam.
          Hun kinderen waren bij andere Onstwedder gezinnen ondergebracht
          (zie no. 12, 16 en 22).
          Nadat ze 's avonds laat met de trein uit Rotterdam in Assen waren   
          aangekomen, zijn vader en moeder Den Hartog met hun 4 kinderen
          in de ijzige kou van de winternacht lopend naar Onstwedde gekomen. 
          Een tocht van zo'n 40 kilometer ......!
          Doordat kleermaker ("snieder") Wiepko Boels enige tijd daarvoor door
          de Duitsers was gearresteerd en weggevoerd naar het Duitse Helgoland,
          was zijn werkkamer vrij. De ouders Den Hartog konden daar toen
          gedurende de periode van de hongerwinter tot aan de bevrijding verblijven.

F. LURINGSTRAAT :    
    37.
fam. Geert & Antje Scheper - Kraai, Luringstraat 2a:
          - Marietje den Donker uit Rotterdam (zus van Koos den Donker, no. 68c).
    38. fam. J. Wolgen (bakkerij), Luringstraat 7 :
         
- dochter Lenie van prof.dr. C. (Kees) Rijnsdorp uit Rotterdam.
    39. fam. Harm ("Fiedel") & Jantje Meijer - Niemeijer, Luringstraat 10 :
         
- vanaf 1943: Rietje Voogd uit Rotterdam; ze was toentertijd 6 à 7 jaar.
          Rietje kwam later op haar huwelijksreis nog 's langs bij de familie Meijer.
          Toen ze aankwamen zaten de rammelende "wittebroodsblikken" nog onder
          de auto ..... 
    40. fam. Engel & Jantje Nobbe - Kruize, Luringstraat 12:
         
- Zette vanaf 1942 zijn vrachtauto in om - met toestemming van de Duitse
          autoriteiten -, evacuées vanuit Onstwedde terug te brengen naar hun woon-
          plaatsen in het westen van ons land.
          Die evacuées kwamen vaak met een (witte) bus naar het noorden. Of met de
          trein, maar dan kwam 't meer dan eens voor dat ze vanaf Assen, of zelfs
          Meppel, Onstwedde maar lopend moesten zien te bereiken ...... (zie bijv.
          de fam. Den Hartog, no. 34).
          - Tijdens de hongerwinter van 1944/'45 heeft in elk geval ........ Biesterveld
          (een broer van Bram, no. 13) uit Amsterdam als honger-evacuée een veilig
          en voedzaam onderdak gevonden bij de fam. Nobbe. 
    41. fam. Jan ("Lappie") & Coba Wever - Wubs, Luringstraat 16:
         
- De Wevers bieden de joodse familie Salomon & Carolina Meijer - Jacobson +
          hun uit Emmen gevluchte zoon Simon een onderduikadres, nadat 't bij de
          fam. Korsse aan de Wessinghuizerweg (zie no. 108) niet meer veilig bleek.
          Jan Wever en z'n joodse onderduikers worden in juni 1944 van hun bed gelicht
          door de NSB-ers van de Landwacht en weggevoerd.
          De joodse Meijer-familie vindt de dood in het concentratie-/vernietigingskamp
          Auschwitz. Jan Wever overleeft kamp Mauthausen.
          Hij overlijdt evenwel aan de gevolgen van die internering 14 dagen na zijn
          terugkomst in Onstwedde ......
          De persoonsbewijzen van vader en moeder Meijer zijn nog altijd in het bezit
          van de familie Wever. Opdat zij nooit zullen vergeten !          
    42. fam. Derk & Pietertje Lutjeboer - Vissering, Luringstraat 41:
          - Corrie Baardman uit ............
    43. fam. Scheper(s), mogelijk van de Luringstraat, no. ?????? :
          - gedurende de hongerwinter van 1944/'45: .......... Biesterveld uit Amsterdam
          (waarschijnlijk een broertje/zusje van no. 13 en no. 40).
    44. fam. Jan & Trui Kruize-Klap en Harm & Femke Lukens-v.d.Werf, beide op
                                                                                                                   Luringstraat 45:
          - Jan van der Molen uit Amsterdam (en mogelijk ook zijn broertje). Jan stond geregistreerd
          bij de fam. Kruize, maar was ook regelmatig bij de fam. Lukens 'in de kost'. Hij beleefde
          in Onstwedde naar hij jaren later zei ".... een heel mooie tijd."

                                ONSTWEDDE - BUITENGEBIED

G. BARKHOORNWEG :
   
45
. fam. Harm & Margriet Migchels-Bruining, Barkhoornweg 1:
         
- a.) schoolmeisje Coby Lenskens uit Arnhem. Coby kwam na de
          oorlog vaak terug naar Onstwedde.
          - b.) schooljongen Nico Weekhout uit Rotterdam (broer van no. 46).
    46. fam. Harm & Annechien Wubs - Pinkster, "bie Hooghai",
                                                                                         Barkhoornweg 3:
         
- in de schoolvakanties en gedurende de hongerwinter 1944/'45:
          schooljongen Gerrit Weekhout uit Rotterdam (broer van 44b).
          Gerrit kwam vanaf 1943 in de zomervakantie logeren.
          In de herfst van 1944 kwam hij echter kaal geschoren en uitgehongerd in
          Onstwedde aan. De hongerwinter diende zich aan in het Westen.
          Gerrit mocht in april '45, aanzienlijk aangesterkt, in Onstwedde ook de
          bevrijding meemaken.
          Tegen z'n latere vrouw zei hij vaak:"Daar, in Onstwedde, beleefde ik de
          mooiste tijd uit mijn jeugd.......!"
    47. fam. Jan & Grietje Brugge - van der Heide, Barkhoornweg 4:
         
- Piet Visser (broer van Jennie, Rina, Rie en Ans op no. 48, 29a en 60;
          broer van Han op no. 61b).
    48. fam. Roelf & Geessina van der Heide - van Dijk, "bie Hooghai",
                                                                                         Barkhoornweg .....:
          -
ws. hongerwinter 1944/'45: Jennie Visser ca. 14 jr. (zus van no. 29a, 47, 
          60 en 61b).
    49. fam. A. Migchels-ter Borg, Barkhoornweg 25:
          - Jannie van Vliet uit Vlaardingen
          - Robbie van der Zijl uit Rotterdam.



H. 1e BARLAGE :
     50.
dhr. Jacob (Job) Veldhuis, 1e Barlage 4:
           
- Abraham Meijer (van het zgn. 'Jeudenhoes' aan de Dorpsstraat 27
           in Onstwedde), als onderduiker.
           Abraham was de jongste van de joodse Meijer-familie en bezat
           mogelijk daardoor voldoende (veer-)kracht en moed om zich in 1943
           tegen de verdere invoering van de Duitse anti-jodenmaatregelen te
           verzetten. Hij zat eerst ondergedoken bij dhr. Geert Veldhuis (wed.n.)
           op de 2e Barlage, maar verkaste inderhaast naar het boerderijtje
           van de toen nog vrijgezelle Job Veldhuis op de 1e Barlage. Ze hadden
           er namelijk geen vertrouwen meer in dat een buurtgenoot die lid was
           van de NSB zijn mond zou houden tegenover zijn NSB-vrienden. 
           Hij had namelijk gezien hoe Abraham zich bij zijn binnenkomst ijlings  
           onder een bed verstopte, terwijl hij alleen maar even langs kwam voor 
           een buurpraatje, zijn mond zou houden tegenover zijn "vrienden".
           Zowel Abraham als Geert zouden daardoor ernstig in gevaar kunnen
           komen.
           Abraham Meijer overleefde de oorlog bij Job Veldhuis.
           Als enige van zijn familie ...........
     51. fam. Remke & Geertruida van der Heide - Wubs, 1e Barlage 7:
           - 1943 of '44: Weinand Schoeman uit Veenendaal. Weinand heeft in
           2015 vanuit Canada nog een herinneringsbezoek gebracht aan de
           familie Van der Heide. De families Heikoop (zie no. .....) en Schoeman
           waren kennissen van Remke van der Heide uit de mobilisatietijd van
           de 1e Wereldoorlog (1914/'18).
     52. fam. Hendrik van der Heide (= broer van no. 50), 1e Barlage 9:
           
- Hendrik Eleveld (onderduiker). Werd op een morgen in alle vroegte
           opgepakt door een stel Landwachters. Overleefde wonderwel.
           - Hendrikus Beens (uit Stadskanaal, gedurende 3 maanden als onderduiker).         
           Beens was later jaaarenlang gewaardeerd conciërge op de Ubbo Emmius-lokatie
           aan de Stationslaan in Stadskanaal.       
           - 1943 of '44: Herman Heikoop uit Utrecht (zie ook no. .....)
           - enkele 'hongerkinderen' uit het westen des lands, waarvan de namen niet meer           
           bekend zijn.
           - een Lüneburger dame, bekend onder de naam "Juffrouw Kerkhof".   
     53. fam. Klaas & Jantje Volders - Kruizinga, 1e Barlage 10 :
           - een Lüneburger dame, mevrouw Beppie ......... en haar zoontje Fritsje.
           Hun achternamen zijn helaas niet meer bekend.

I. 2e BARLAGE :
     54. fam. Geert & Jantje Meijer - Wubs, 2e Barlage 2 :
           - vader Karel, moeder Cato en zoon Dirk van Stralen uit Rotterdam.
     55. fam Jan & Grietje Meijer - Hofkamp, 2e Barlage ??? :
           - Loesje Gales uit IJmuiden.
     56. fam. Hendrik & Elsien Louwdijk - Roelfsema, 2e Barlage 3:
           
- (ws.) 1944 of '45: .......... ter Haar uit ...............
     57. fam. Harm & Wupke Eerens - Slagter, 2e Barlage 7:
           
- Mientje van Dool uit Haarlem (zusje van het tweetal bij no.59).
     58. fam. Albert & Fennechien Kruize - Katuin, 2e Barlage 9 :
           - Nel Pors uit ....... ??? Ze verbleef meer dan een jaar bij de fam. Kruize.
     59. fam. Derk & Sientje Scheper - Wubs, 2e Barlage 10:
           
- Adrie van Dool en z'n zus Greetje van Dool uit Haarlem (andere zus bij no. 57).
           Tot 2015 is het contact tussen de fam. Scheper en Adrie altijd gebleven.
     60. fam. ("Loze") Wubbe Wilts, 2e Barlage 12 :
           
- gedurende enkele schoolvakanties: Rie en Ans Visser uit Amsterdam.
           (Rie en Ans waren zusjes van no. 29a, 47, 48 en no. 61b).     
     61. fam. Berend & Ebeltje de Roos – Bouwland, 2e Barlage 13 :
           - a.) (schoolmeisje) Jopie Pijper uit Zuilen bij Utrecht;
           - b.) (schooljongen) Johannes (Han) Visser uit Amsterdam (broer van Piet bij 
           no. 46 en de meisjes bij no. 29a, 47, 48 en 60). Han was, samen met zijn zus Rie, in
           mei 2016 nog aanwezig bij de begrafenis van Geert Rijks, huisgenoot van
           Wienie Waarsing-de Roos.
     62. fam. Jan & Hadewieg Scholtens - Wubs, 2e Barlage 18:
           - onbekend 'bleekneusje' uit Rotterdam
           - Lüneburger moeder met kind

I. "OP DE ESCH"/ACHTER DE ESCH /ESWEG :
     63.
 fam. Nanne & Geessien Boskers - Hesseling, "op de Esch":
           
- een zus of een broer van Jan en Jannie Loots (zie no. 87 en 88b).
     64. fam. Willem & Wendelke Henssens-Moorlag – Esweg 9:

           - a.) (aug. 1943) Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam (zie ook no. 28/111 en no. 109);
           - b.) (aug. 1943) Jan Torenvlied uit Rotterdam (broer van no. 06).

J. HOLTE / STREEKWEG:
     65. fam. Albert Lutjeboer, op de hoek Holte / Streekweg :
           - Laas de Jong en zijn zwager uit Hoogezand
     66. fam. Hiske & Grietje Buist - Wilts, Holte 8 :
           - a.) Wim van der Poel uit Rotterdam;
           - b.) Marinus Bosman uit Santpoort.
     67. fam. Hendrik & Grietje Addens - Jonkman, Holte 52 :
           - Johan Dargel uit Amsterdam.
     68. fam. Nanne & Willie Huiges - Luring, Holte 80:
           - a.) Jan en Koos ............ uit Rotterdam
           - b.) Mientje Kalf uit Amsterdam
           - c.) af en toe onderduikers
     69.  fam. Aike & Rikste Luring - Volders, Holte 82:
            
- a.) Jan Funderink (met schuilnaam André Zwart) uit Amsterdam;
            - b.) (schooljongen) .......... Visser uit Amsterdam (broer van no.
            29a, 47, 48, 59 en 60);
            - c.) (schooljongen) Koos den Donker uit Rotterdam (in 1945 16 jr. oud). 
            Z'n zus verbleef in dezelfde tijd aan de Luringstraat (zie no. 37);
            - d.) Lüneburgers: mevr. Littel en haar dochters Truus (9 jr.) en Ronnie (8 jr.).
      70. fam. Geert & Grietje Migchels - Wilzing, Holte ..... :
            - Bep Boon uit Den Haag (a.s. schoonzus van no. .... a en .... b).
      71. fam. Huisman, Streekweg 5:
           
- a.) onderduiker
            - b.) onbekend kind uit ...........
      72. fam. Gerrit & Grietje Buist-Wind, Streekweg:
            - Jannie Engelman ("Tjee ! Dat was me een schoonheid van een meisje .....!")
            van ca. 10/11 jr. uit (ws.) Rotterdam.
      73. fam. Elzo & Elsien Addens - Huiting, Streekweg (ws.) 11:
            - onbekend kind uit .............

K. SCHOLTWEG :
      74. fam. Jakob (Job) Veldhuis - Wubs, Scholtweg 12:
            - onderduikers (Kamper studenten).

L. SLUISWEG (in de oorlogsjaren nog Smeerlingerweg) / SMEERLING :
      75. fam. Geert & Riekie Sterenborg - Bessembinders, Smeerlingerweg 12 :
            - Robbie W.L. Bronkhorst uit .......... ????
      76. fam. Jan Wubs, Smeerlingerweg 16 (bij de Onstwedder sluis) :
            
- a.) Flip en Jan Egberts uit .......... ???
            - b.) Leo Eygenraam uit Vlaardingen.
      77. fam. A. de Groot - de Raad, Smeerlingerweg 20 (kruidenierswinkel bij
                                                                                          de Onstwedder sluis).
            
- Toos en Annie Pors uit ...........    
      78. fam. Abel & Zwaantje Huiges - Wilzing, Smeerling 12:
         
            - Alie Sitton uit Rotterdam. Alie's ouders verbleven op Brink 15 in het dorp
            (zie no. 05). De contacten met de fam. Huiges (nu via zoon Jan N. in Smeerling) 
            zijn door de jaren heen in stand gebleven.

M. TER WUPPING / STERENBORG:     
      79.
 fam. Jan Hidde & Nantje Sterenborg - Bruggers, Kanaaldijk:     
            - a.) Ellie Koppe uit Rotterdam (moeder: zie no. 08, broer: no. 81a);
            - b.) Leendert Kloot uit ................ (broer van no. 17 en no. 98)
            Was ook een tijdje bij de fam. no. 81.
      80. fam. Harm & Gepke Lutjeboer - Bodewitz, Ter Wupping 8:

            - Coba van Kleef (ca. 12 jr.) uit Rotterdam. Coba is na de oorlog
            herhaalde keren terug geweest in Onstwedde.
      81. fam. Nanne & Eltje Sterenborg - Bruggers, Sterenborg/Ter
                                                                                             Wupping 10:
            
- a.) Joop Koppe uit Rotterdam (moeder: no. 08; zus: no. 79a);
            - b.) Leendert Kloot uit ............ Was ook een tijdje bij de fam. van no. 79.
            (broer van Nellie (no. 17) en 
      82. fam. Aijolt & Zwaantje Volders - Wilzing, Ter Wupping ...:
            - Lüneburgers
      83. fam. Berend & Wendelke Volders - Wilzing, Ter Wupping 17:
            
- a.) hielden langere tijd een neergestorte Engelse vlieger verborgen, die met zijn
            toestel was neergestort. De familie Volders kreeg later als dank daarvoor een
            oorkonde van zowel de Engelsen als de Amerikanen (ondertekend door Dwight
            Eisenhower zelf).
            - b.) onderduikers
                   1.) een zoon van notaris Schuring uit Wedde;
                   2.) een student van de Landbouw Hogeschool Wageningen: ........ Ebbinge,
                        afkomstig uit de omgeving Finsterwolde/Beerta.
      84. fam. Albert & Geertje Wolfs - Heun, Ter Wupping 18:
            - a.) Beb Rood uit ................. ????
            - b.) Roelf Mulder uit Eindhoven (een onderduiker).
      85. fam. Jan & Klazina Wolfs - Timmer, Ter Wupping 24:
            
- Willy Vermei uit ............. ????
      86. fam. Wubbe + (z'n dochters) Albertje en Karsientje Wolfs, Ter Wupping ....: 
            
- Kees en Ida Verheist uit .................

N. VEENHUIZEN :
      87. fam. Albert & Fennechien Volders - Maarsingh, Veenhuizen 2:
           - Jannie Loots (zus van no. 63 en 88b).
      88. fam. Berend & Margriet Migchels - Maarsingh, Veenhuizen 5:
            
- a.) Sjaak de Braaf uit ......................
            - b.) Jan Loots uit ................... (broer van no. 63 en 87).
      89. fam. Jan & Harmke Volders - Wolfs, Veenhuizen 7:
           - Sjaan van der Hoef uit ................. ?????
      90. fam. Albert & Martje Siebring - Possel, Veenhuizen 11:
           - Wim Kruijs uit Rotterdam (broer van no. 01 en broer/zoon van no. 107)
           - onderduiker Roelf Wieringa uit Stadskanaal.
      91. fam. Geert & Fennechien Huiges - Volders, Veenhuizen 16:
           - 2 onbekende jongens uit ................ ????
      92. fam. Hendrik & Jantje Kraai - Horlings, Veenhuizen 18:
            - Jan en Nico Oost uit Rotterdam
      93. fam. Berend H. & Dedde Wilzing - Maarsingh, Veenhuizen 19:
            
- 2 kinderen Kortland (zie ook no. 94a en 24).
      94. fam. Aike & Fennechien Maarsingh - Wolfs, Veenhuizen 23A:
            - a.) dhr. en mevr. Kortland + dochtertje (toen ca. 2 jr.) uit Hilversum;
            - b.) Jo Dijkshoorn uit Rotterdam. Ze is later helaas bij een razzia omgekomen;
            - c.) zomervakantie1944: Leen Hoogerwaard uit Rotterdam;
            - d.) onbekende vrouw met 2 zoontjes ("Ze sliepen bij ons in het veulenhok").
      95. fam. Albert & Jantje Boskers - Schoenmaker, Veenhuizen 26 :
            - Jan Plugge uit ............ ???? (Z'n broer Kor zat bij de fam. van no. 97).
      96. fam. Roelof & Albertje Draadjer - Boskers, Veenhuizen 27:
           - Ed Louterslager uit ................
      97. fam. Klaas & Rikste Wubs - Huiting, Veenhuizen 29:
          
- Kor Plugge uit ................. (broer van no. 95).
      98. fam. Begeman, Veenhuizen ...:
            
- schoolmeisje van ca. 10 jr. oud: ............ Kloot uit Amsterdam (= een
            zusje van Nellie (no. 17) en Leendert Kloot (no. 79b).

O. VLEDDERHUIZEN :
      99. fam. Jan & Alberdientje Hensens - Scheper, Vledderhuizen 2:
            - onderduikers.
            Jan Hensens is in verband hiermee opgepakt en heeft zelfs een tijdlang in het 
            beruchte Scholtenshuis aan de Grote Markt in Groningen gevangen gezeten.
    100. fam. Elzo & Zwaantje Bruggers - Migchels, Vledderhuizen 9:
            - a.) onderduikers, waaronder familieleden van dr. Hommes, chirurg in het St.Lucas- 
            ziekenhuis en leider van het verzet in Winschoten. In het Onstwedder 'Hommesbos'
            had hij - al voor de oorlog uitbrak - een buitenverblijf.
            - b.) Rika van der Lee uit Rotterdam + nog 2 meisjes, waarvan de namen tot dusverre
            onbekend zijn.
    101. fam. Buist, Vledderhuizen :
            - Harm Jan Beuker (ca. 20 jaar oud en als schuilnaam 'Jan Kroon', uit Stadskanaal.
            Harm Jan zat als onderduiker bij de familie Buist om verplichte tewerkstelling in
            Duitsland te ontlopen.
    102. fam. Harm & Roelfien Bodewitz-Luikens, Vledderhuizen 21:
            - Joop Sloof (uit Rotterdam).   
    103. fam. Kruiter, Vledderhuizen 26        
            - a.) (schoolmeisje) Loes Renout uit Rotterdam
            - b.) onderduiker J. Bentem. Werd door verraad gearresteerd, maar overleefde
            wonder boven wonder. Desondanks hadden de gevolgen van de arrestatie zo'n
            impact op zijn gezondheid, dat hij nooit meer de oude is geworden.
    104. fam. Garrelt & Klaartje Blok - Stutvoet, Vledderhuizen 27 :           
            - onderduiker Fré (Freerk) Boels. Fré verhuisde na de oorlog naar Apeldoorn,
            waar hij in 2008 overleed, 88 jaar oud.

P. VOSSEBERG :
    105. fam. Dethmer en Janna Boels - Eefting, Vosseberg 2 :
            - a.) zomer '44 en v.a. jan. 1945: Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam.
            Jaap maakte hier de bevrijding in april 1945 mee en schreef een
            herinneringsboekje naar aanleiding van die tijd: ‘De Plek’.
            Jaaps broers en zussen verbleven bij no. 27/110, 111, 36/64a/105a  .................
            - b.) Henk Keuris uit Amsterdam.
    106. fam. Geert & Berendina Heidekamp - Meems, Vosseberg 23:
            
- Gerard Mulder uit .................. ????
    107. mevr. (wed.) Jitske Heidekamp - Gringhuis, Vosseberg 25 :
            - a.) Truida Kruijs uit Rotterdam. Af en toe ook vader Kruijs (zus / resp.pa van  
             no. 01, no. 90 en 107a).
            - b.) onderduiker Albert Floris, onder de schuilnaam "Chris". Chris wist tijdens een
            razzia in Vledderhuizen ternauwernood aan de Duitsers te ontsnappen.
            Na de oorlog trouwde Heidekamp-dochter Jantje met diezelfde "Chris"/Albert Floris.

Q. WESSINGHUIZERWEG / HÖFTE / WESSINGHUIZEN :
    108.
 fam. Karssien & Grietje Horlings - Frouws, Wessinghuizerweg 7
                                                                                  (destijds huisnr. E 171) :
           
            - gedurende ca. een half jaar tijdens de hongerwinter van 1944/'45:       
            Ben Hoezen (13 jr.) uit Rotterdam.           
            Ben had ontzettend last van heimwee, waarvoor hij bij zijn vertrek in 1945
            uitgebreid zijn excuses aanbood ....

            Ben Hoezen schreef in 1973 een verslag van de tocht naar Onstwedde.
            Nadat ze door een vrachtauto naar Meppel waren gebracht, moesten hij + z'n
            broer en 3 zussen namelijk maar zien hoe ze te voet door de barre winterkou
            en de sneeuw in Onstwedde kwamen ......
    109. Jakob Korsse en zijn moeder Wubke Korsse - Lutjeboer,
                                                                                        Wessinghuizerweg ....:
            
- De Korsses bieden in de herfst van 1942 aan de joodse familie Salomon &
            Carolina Meijer-Jacobson (van de Dorpsstraat 38) en hun zoon Simon
            (ternauwernood aan arrestatie in Emmen ontkomen) een onderduikadres.
            Loslippigheid brengt hun aller veiligheid echter in acuut gevaar. De Meijer's
            verhuizen naar de fam. Jan Wever (zie no. 40) aan de Luringstraat.
            Jakob Korsse wordt desalniettemin in juli 1944 gearresteerd. Hij overlijdt
            in januari 1945 in het concentratiekamp Neuengamme, 28 jaar oud .....
    110. fam. Freerk & Hillechien Halmingh - Geuchies (z'n 2e vrouw), Höfte,
                                                                         nu Wessinghuizerweg 11a:
            
- zomer 1944 en hongerwinter 1944/'45: Bernard Bestebreurtje uit
            Rotterdam (broer van no. 27/110, 35/63a/104a en 111).
    111. fam. Hendrik & Jantje Huls - Kruiter, Höfte, nu Wessinghuizerweg
                                                                                                               11b:
            - (ws.) zomer 1943: Martha Bestebreurtje uit Rotterdam (zus van no.
            35/64a/104a en no. 110).
    112. fam. Jan Hidde & Margriet Wilzing - Sterenborg,
                                                                                  Wessinghuizerweg 19:
            
- a.) vanaf sept. 1943: Els Bron uit Den Haag/Scheveningen (in 1943: 14 jaar). 
           
            Els Buss-Bron schreef in 2001 een boekje onder de titel "Een boerderij vertelt ..."
            Openhartig vertelt ze daarin over haar tijd in onze streek, de geschiedenis van
            Wessinghuizen en uitgebreid over de fam. Wilzing en hun boerderij. Het contact
            met de Wilzings is dus ook na de oorlog altijd gebleven.
            - b.) vanaf voorjaar 1944: Nel Bron (8 jr.) uit Den Haag/Scheveningen,
            zusje van Els.
    


I.  SPORTIEF

1. Jo Huitzing (+ 1968). Wordt op 29 januari 1922 van "ain