Afl.146 -16-10-2019: UIT  ONSTWEDDE  VERDWENEN  ONSTWEDDER FAMILIENAMEN  -  Deel  3

Afl.146 -16-10-2019: UIT ONSTWEDDE VERDWENEN ONSTWEDDER FAMILIENAMEN - Deel 3

De foto van vandaag is van het voormalige ‘erve Rensingh-I’ aan de Hörn, zoals ’t er uitzag voordat Geert Nieuwenhuis het restaureerde en er “’t Slaaitenhoes” van maakte.
*******************************************************************************
Mennersingh ………………    21 (erve ‘Mennersingh’-I )
                   De boerderij stond op de hoek van de huidige De Hörn (zuidkant) en de
                   huidige Scholtweg. De familienaam komt al in 1483 voor als Everhardi
                   Meijnarzijnck pacht betaalt aan het Klooster Ter Apel. Waarschijnlijk
                   betreft dit pacht voor landerijen van de familie Wiltingh. Jacobus    
                   Wiltingh, toentertijd prior van het klooster in Garrelsweer, maakte
                   immers met diverse schenkingen uit zijn familiebezit de stichting van
                   het Klooster mogelijk.
                   De naam Mennersingh verdwijnt in 1776 uit Onstwedde.  
Molanus ……………………..    97
                   De familienaam Molanus is “import” (1758), vandaar dat er ook geen
                   boerderij is met die naam. De boerderij stond aan de rechterzijde van
                   de Dorpsstraat ter hoogte van de huidige rotonde.
Naeningh ……………………    84 en 85 (erve ‘Naeningh’)
                   Deze boerderijen stonden naast elkaar, ongeveer aan de huidige
                   Dorpsstraat 45.              
                   Hoewel deze familienaam al rond 1400 in Onstwedde voorkomt onder
                   de (gezeten) eigenerfde boeren, sterft de naam uit in het begin van de
                   19e eeuw als Zwaantje Reints Naning kinderloos sterft.
Nanning(es) …………………  53 (Herberg van Nannings / oorspr.’Heilcke Camp’ (ged.)                                                                                            (zie ook : Stratingh)
                    Hoewel de familienaam veel lijkt op de vorige en de volgende, heeft de       
                    familie Nanning in elk geval vanaf ca. 1650 (naast het boer-zijn) het
                    herbergiersvak uitgeoefend op de plek van “het oude gemeentehuis”
                    aan het begin van de huidige Havenstraat.  
                    Omstreeks 1750 komt deze herberg + het erve ‘Heijlcke’ in handen van
                    de uit het Duitse Lippscherland afkomstige koopmansfamilie Stratingh.
                    Zij hebben de Onstwedders sindsdien zo’n 200 jaar van een borrel op
                    z’n tijd voorzien.
Nannings ……………………..    94 (erve ‘Nanninges’)
                    Deze boerderij stond aan de (huidige) Wessinghuizerweg 2, waar nu de
                    Smith Ranch is gevestigd. De boerderij die er daarvoor stond (van de
                    fam. Horlings) brandde in 1979 af.
                    De Nanning(e)s-familie stierf in Onstwedde uit doordat in 1785 alle drie
                    van hun overgebleven kinderen binnen 3 dagen kwamen te sterven.
Olingh …………………………    82 en 83 (erve ‘Olingh’)
                    De ‘Olingh’-boerderij stond eens aan de Heereweg (=Dorpsstraat),
                    ongeveer op de plek waar we nu bakker Meinds vinden.
                    De familienaam bestond zeker al ca. 1500, maar verdwijnt zo’n 200 jaar
                    later in alle stilte van het Onstwedder toneel als de boerderij executair
                    wordt verkocht.
Onweer ………………………    5 (‘het Onweer’; later genoemd: ’Poaterbörg/Koaterbörg’)
                    Hun boerderijtje was de vroegere pastoorswoning tegenover het
                    kerkbruggetje. Hun naam ontstond doordat zij geen ‘waardelen’
                    hadden in de gemeenschappelijke marke van de eigenerfde
                    Onstwedder boeren. Hun bezit was van ‘onwaarde’/’onweerde’   
                    /Onweer.
                    We komen de naam na 1800 weer tegen bij de eerste inwoners van
                    Stadskanaal.
Rensingh …………………….    25 (erve ‘Rensingh’-I)
                    Geert Nieuwenhuis van het ‘Slaait’nhoes’ aan De Hörn 5 komt de eer
                    toe, dat hij deze oude boerderij in de jaren (19)’70 grondig heeft
                    gerestaureerd en er een cultureel-historische bestemming aan heeft
                    gegeven.
                    De familienaam Rensingh komt rond 1450 al voor op deze plek. Rond
                    1700 blijkt Berent Rensingh echter zodanig in de schulden te zitten, dat
                    de familie- en boerderijnaam gescheiden verder gaan.
Schroers ……………………..    26 (erve ‘Schroers’-I; ook wel: erve ‘Huges’)
                    Deze boerderij stond eertijds op de plek waar nu ‘Heye Wubs Meubels’
                    is gevestigd.
                    Enigszins merkwaardig is ‘t, dat Olert Huges zich ca. 1650 nog - netjes,
                    zoals ’t volgens het erfrecht moest -, “Olert Huges op ’t Schroers”
                    noemt maar dat die toevoeging luttele jaren later verdwenen is. De   
                    Hu(i)ges-familienaam bleef, Schroers verdween voorgoed.
Siks ……………………………..    9 (‘Het Sickes’ – eerder Erve ‘Willmes’)
                    Deze boerderij stond aan de huidige Kerklaan ter hoogte van de v/h
                    Bruggers-boerderij (no. 23).
                    We komen de familienaam Siks voor het eerst tegen als op 11 sept.1589
                    de vrouw van Sicko Willems, ….. Hille Willems oder Sickes ….. genaamd,
                    wegens hekserij op de brandstapel belandt.
                    Siks blijft daarna een Onstwedder familienaam tot ca. 1850. Daarna
                    komt hij in de regio (Vlagtwedde, Alteveer, Nw.Pekela) nog wel voor, in    
                    Onstwedde niet meer.
Spijckmans ………………….    88 (op erve ‘Spijckmans’-I)
                    De Spijckmans-boerderij stond eertijds aan het begin van de huidige
                    Beukenweg, op no. 1. Joh. Moed († 2018) woonde jarenlang op die
                    plek, nog steeds één van de oudste boerderijen (mogelijk zelfs de aller-
                    oudste) van ons dorp.
                    De Spijckmans-nazaten verkochten hun bezit aan de familie Gelms.
                    Hun familienaam is sinds 1738 uit ons dorp verdwenen.
Stratingh ……………………..    50 (erve ‘Heilcke’-I)
                    Zie de toelichting bij Nanning(es)
Tappers ……………………….    49 (erve ‘Tappers’)
                    Als je alleen let op de naam en de plek van de boerderij zou je denken,   
                    dat hier een voorganger van de Stratingh-familie woonde. Dat is onjuist.
                     De (kleine) boerderij stond een eindje naar het zuiden, aan de Brink,
                     ongeveer ter hoogte van het huidige huisnummer Brink 1.
                     De Tappers-familie behoorde sinds ca. 1550 tot de Onstwedder
                     eigenerfden. Kort voor 1800 vindt de verkoop plaats van het eerste deel
                     van hun bezit aan …….. buurman Harm Sijmons Stratingh. Tja, de
                     Stratinghs waren kooplui én tappers, hè.                        
Thedingh ……………………..    113 (erve Theding-I, II en III)
                     Erve Theding bevond zich zuidelijk van de Woldbrink aan de
                     Dorpsstraat, ongeveer op de plek waar we nu de ‘Brinkstee’-
                     appartementen en de Coöp-supermarkt vinden.
                     De Thedings komen we ca. 1450 al in Onstwedde tegen, o.a. in een
                     klaagschrift tegen de Addinga’s van de Wedder burcht.
                     Met het overlijden van de ongehuwde Jan Jarkes Theding in 1825
                     verdwijnt de familienaam Theding uit Onstwedde.
Thees    /Theses ……………..    67 (erve ‘Thees’)
                     Het ‘Thees’ bevond zich in elk geval rond het jaar 1500 aan de huidige
                     Dorpsstraat, ongeveer waar nu de huisnummers 21 en 19 zijn (naast het
                     doktershuis van de fam. De Kroon).
                     Als Geert Thees rond 1665 sterft zijn er al wat twisten in de Thees-
                     familie. Korte tijd later zien we hoe het Thees-erve via de families
                     Haselhoff (Wedde) in handen komt van de Onstwedder familie
                     Migchels.     
Tidweringh/Tidderingh..    33 (erve ‘Tidweringh’)
                     Het ‘Tidweringh’ stond ca. 1400 aan de huidige Hardingstraat,
                     tegenover het begin van de Duinweg. We komen de familienaam in elk
                     geval in het begin van de 16e eeuw in ons dorp tegen. Via verkoop
                     wordt de familie Rijck(e)s eigenaar (1634) en na 1742 de familie Boels.
                     De familienaam Tidweringh is dan natuurlijk verdwenen.  
Weerdingh …………………..    8 (erve ‘Weerdingh’)
                     Het ‘Weerdingh’ stond rond 1480 tussen de huidige Kerklaan/
                     Scholtweg, op de plek waar nu de (leegstaande) boerderij van de fam.
                     Bruggers-Sterenborg staat (Kerklaan 23).
                     Ca. 1740 sterven enkele kinderen Weerdingh op heel jonge leeftijd. Via
                     dochter Ike komt de boerderij in het geslacht Boels terecht. Die
                     verkopen het bezit in 1776 aan de familie Ter Borg.
                     De familienaam Weerdingh bestaat sindsdien alleen nog in de huidige
                     straatnaam ‘Weerdinghelaan’.
Wiltingh ………………………    7 (erve ‘Wiltingh’; later ‘Het Egberts’)
                     Het ‘Wiltingh’ lag aan binnenzijde van de huidige Kerklaan, schuin
                     tegenover het hiervoor genoemde erve ‘Weerdingh’. De Wiltinghs
                     waren zonder twijfel wat we vandaag de dag zouden noemen
                     kapitaalkrachtig, met name in grondbezit.
                     De familienaam Wiltingh komen we voor het eerst in de boeken tegen
                     ca. 1450. Jacobus Wiltingh is dan prior van het klooster in Garrelsweer.
                     Zijn naam blijft onlosmakelijk verbonden met de stichting van het
                     klooster in Ter Apel (waar de Wiltinghs ook grondbezit hadden).
                     Jacobus deed heel royale giften aan de kloosterorde van de Kruisheren,
                     maar stelde wel eisen daarbij. Hij zorgde er op die manier eigenlijk voor     
                     dat de nieuwe kloostergemeenschap in Ter Apel voorspoedig van start
                     kon gaan.
                     De boerderij + de landerijen gingen daarna uiteraard in de verhuur en
                     de naam ‘Wiltingh’ is rond 1650 uit Onstwedde verdwenen.
                     (Lichtelijk merkwaardig is ’t dat de familienaam Wilting(h) vroeger ook
                     rondom Nijmegen veel voorkwam).

 <<<<< In aflevering 4 en 5 gaan we, ten besluite, in op de verdwenen familienamen in Smeerling, Ter Wupping, Veenhuizen en Wessinghuizen. >>>>>

N.B. Ook voor deze aflevering is weer dankbaar gebruik gemaakt van deel 4 (‘Het kerspel Onstwedde’) van de serie “Westerwolders en hun woningbezit” van vader C. en zoon R. Wegman.

                
© Klaas Meijer