Verhaal 5: Verzet/Meistaking - Harm Wessels

In de jaren van de Duitse bezetting werd Nederland stap voor stap onderworpen aan het totalitaire regime van Nazi-Duitsland. Vrijheid werd ingeperkt, verzet werd zwaar bestraft en angst werd een dagelijks gegeven. Toch groeide langzaam het verzet. De Februaristaking van 1941, een protest tegen de Jodenvervolging, was het eerste massale verzet tegen de Duitse bezetter in Nederland. Twee jaar later, in april en mei 1943, leidde de Duitse aankondiging dat tienduizenden Nederlandse oud-militairen zich moesten melden voor dwangarbeid tot een nieuwe opstand: de Meistaking.

Op 1 mei 1943 brak ook in Onstwedde de staking uit. Wat begon als een protest in de fabrieken en werkplaatsen verspreidde zich als een lopend vuurtje door het hele land, tot in de kleinste dorpen. In Onstwedde kwamen jonge mannen samen op het pleintje voor café Meijer aan de Dorpsstraat. Zij besloten de weg te blokkeren op de kruising tussen de Luringstraat en de Dorpsstraat. Om een signaal te geven dat Onstwedde niet zonder verzet zou buigen voor de bezetter. Tegelijkertijd trokken boeren en landarbeiders de velden niet in; de melk bleef in de bussen zitten.

Abel van der Laan en zijn vrienden keken toe hoe de sfeer steeds grimmiger werd. Terwijl de staking zich uitbreidde, kwam Harm Wessels vanuit de Holte aanfietsen. Hij had gewerkt in Wessinghuizen en was op weg naar huis. Maar eerst wilde hij nog even een pakje tabak halen bij het winkeltje van Moed aan de Dorpsstraat. Toen Harm bij de blokkade arriveerde had hij de pech dat op dat moment de situatie escaleerde. Over de Luringstraat kwamen plotseling Duitse soldaten en SS’ers aanstormen. De stakende mannen beseften direct het gevaar en sloegen op de vlucht. Sommigen renden de huizen en schuren in, anderen probeerden via het achterpad te ontsnappen. Harm begreep de ernst van de situatie, gooide zijn fiets op de grond en zette het op een lopen richting de Wessinghuizerweg. Maar het was te laat. Harm werd tijdens zijn vlucht geraakt door Duitse kogels en overleefde dit niet.

De repressie was streng. De Duitsers lieten zien dat verzet niet ongestraft bleef. Meerdere stakers uit de regio werden opgepakt en op transport gesteld naar concentratiekampen of gefusilleerd als afschrikwekkend voorbeeld. De dagelijkse aanwezigheid van de Duitse bezetter bracht risico’s met zich mee. De familie Van der Laan, een hardwerkend boerengezin, merkte hoe de oorlog langzaam hun leven binnensloop. Duitsers kwamen regelmatig paarden vorderen, waaronder vader Jan zijn geliefde paard. Abel en zijn broer zagen hoe hun vader probeerde de soldaten tevreden te houden zonder zelf in gevaar te komen. Dit was niet alleen materieel verlies, maar ook een confrontatie met de machteloosheid die zoveel Nederlanders voelden onder de bezetting. De sfeer in het dorp veranderde. Mensen werden voorzichtiger in wat ze zeiden, want NSB’ers en informanten waren overal. De Onstwedders wisten dat een verkeerde opmerking of een ongepaste blik genoeg kon zijn om in de problemen te raken. Duitsers waarschuwden kinderen zelfs om niet te zingen, omdat Duitse oren alles konden horen.

De Meistaking in Onstwedde was een klein onderdeel van een grotere beweging, maar symboliseert de moed en het lijden van gewone Nederlanders onder de bezetting. Ook laat het zien dat verzetsacties vaak onbedoelde slachtoffers eisten zoals Harm Wessels. Hoewel verzet gevaarlijk was, weigerden velen zich neer te leggen bij onderdrukking. Dit verhaal herinnert ons eraan dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat de keuze om op te staan tegen onrecht, zelfs onder de zwaarste omstandigheden, een daad van moed is.