‘ONSTWEDDER TIKKELS VAN NOAM EN FOAM'

Sinds 24 maart 2015 hangen in het Streekhistorisch Centrum naast de watertoren in Stadskanaal 10 schilderijen van onze Onstwedder kunstschilder Geert Schreuder. Onderwerp: “250 jaar Stadskanaal”. ’t Is een hele mooie serie geworden, waarin Geert al z’n kunstzinnige capaciteiten voluit ten toon spreidt. Daarom zonder meer het advies: absoluut de moeite waard om binnenkort ’s te bekijken. (Boetendes is n hail groot stuk van t Knoal van oorsprong Onstwedder/Veenhoezer maarkegrond ! ‘Zo was ‘t’ van t zuverste wotter !)

Met een voorgeslacht, dat een royaal veen-verleden kent, zult u kunnen begrijpen, dat tijdens het bekijken van Geerts creaties allerlei herinneringen bij mij opborrelden. Ineens schoot me echter door het hoofd:”Wat Geert hier (opnieuw) gepresteerd heeft, verdient in wezen meer dan een eenmalig ‘Mooi waark, mien jong !’ Prestaties van dit kaliber mogen best wel ‘s worden vastgelegd voor de generaties hierna. Al was ’t alleen maar om aan te geven, dat onze vaak zo misprijzend beoordeelde regio veel meer in huis heeft dan fabrieksaardappels en sociale-werkplaatsen-in-nood.”
Mede onder invloed van de maand maart als ‘Dialect-moand’, kreeg de gedachte vorm om in de rubriek ‘Zo was ‘t’ van vandaag een doorlopende aflevering te starten met als titel ‘Onstwedder TIKKELS van noam en foam’.
Och heden! Mogelijk weet u helemaal niet wat een ‘Onstwedder tikkel’ van oorsprong is.
Ik leg ’t u graag uit.

Net als in de turf- en kanalengraverij is ‘t ook in het Onstwedderse altijd gebruikelijk geweest om bij een meer of minder belangrijke gebeurtenis een (feest)borrel te schenken. Dat kon bijv. het bereiken van de nok van een nieuwgebouwde woning zijn, het einde van het zichten dan wel het ophokken van alle korenschoven op het veld, het voltooien van het (vlegel)dorsen op de deel en alles wat nog maar meer als feestelijk kon worden ervaren. Zelfs bij het aangeven van de geboorte van je kind op het gemeentehuis behoorde je oudtijds een flesje jenever in je binnenzak te hebben, zodat de ambtenaar van de Burgerlijke Stand “d’r aine op nemen kon.” (Ettelijke schrijffouten in de BS-akten zijn hierdoor oudtijds aan het eind van de middag ontstaan …….).

‘Een borrel’ was dus vrijwel een synoniem voor ‘feestelijk’.“Joa kirrel. Lekker. Dou mie man n nuvere tikkel  (= een flink beetje) in t glas ! Den drinken wie d’r aine op.”  
Met een ‘Onstwedder tikkel’ was ’t echter oppassen geblazen. In het woordenboek vind je dan ook als betekenis: ’een grote massa, een groot glas vol’. Je moet dan denken aan glazen van ca. een halve liter (of soms nóg wel een ietsiepietsie meer ………). ‘Heel royaal boven de gangbare maat’, laten we ’t gemakshalve maar zó omschrijven.

Zo kwam ik dus op de benaming ‘Onstwedder Tikkels’ voor die Onstwedders, die in verleden of heden op een of ander terrein (sociaal, sportief, heldendom, cultureel, intellectueel, agrarisch, enz.) royaal boven het gemiddelde uitstaken/uitsteken.
Dat zijn er, - denk ik -, geen honderden. Onstwedde / Westerwolde heeft immers altijd heel sterk de Groninger instelling gehad van:”Dou mor gewoon, dan dust al gek genog !” En dan zien we gemakshalve nog voorbij aan het feit, dat de verbindingen vanuit Westerwolde met de rest van Nederland tot ca. 1900 ontzettend slecht waren. Daardoor kon er natuurlijk van een opleiding op niveau, elders in den lande, ook niet zoveel terechtkomen.  
Ik kan (en wil) derhalve in het aanhangsel bij deze aflevering eigenlijk slechts een paar namen noemen van mensen, die ’t in het recente dan wel grijze verleden naar mijn idee hebben verdiend om in deze ‘Eenmalige Lijst van Onstwedder glorie’ opgenomen te worden. De verdere invulling op dit moment en de aanvullingen in een later stadium, wil ik graag aan u, de lezers van deze rubriek, overlaten. Voorwaarde voor nominering is, dat de persoon in kwestie óf in Onstwedde geboren en opgegroeid is, óf in zijn/haar volwassen leven een flink aantal jaren (laten we zeggen: zo ca. of > 25 jr.) in Onstwedde heeft gewoond / gewerkt.   

Doet u mee ?
Oh ja, nog één ding. Denk nou s.v.p. niet, dat ik met de introductie van deze lijst voorbijkijk aan al die Onstwedders m/v, die in de afgelopen jaaaaaren langere of kortere tijd hun onbetaalde, vrijwillige bijdrage hebben geleverd aan het actieve en sociale klimaat dat we in Onstwedde nog steeds kennen. Mogelijk moeten we voor hen nog ’s een 2e aanhangsel opvoeren onder de titel ‘Onstwedder Bikkels’ van nou en dou ……..

Voordrachten voor opname in de lijst van ‘Onstwedder Tikkels’ en aanvullingen op de gegevens van al geregistreerde personen, kunt u per mail doen via het aanklikken van mijn naam hieronder.

© Klaas Meijer

 

*********************************************************************************

AANHANGSEL  bij  afl. 74  van  ‘Zo was ‘t’.

‘ONSTWEDDER  TIKKELS  VAN  NOAM  EN  FOAM', in  verleden  en  heden
    (Oorspronkelijk was dit de bijlage bij afl. 74 van de rubriek 'Zo was 't')

A. AGRARISCHE AKTIVITEITEN

B. BEROEP

C. BESTUUR & POLITIEK
     1. Abel Boels (* 1759/† 1827). Onstwedder boer op de Brink. Zijn boerderij werd in 1795
     door een twaalftal dronken Engelse soldaten in brand gestoken en brandde geheel af. De
     onderlinge afspraak van de Onstwedder boeren, dat ze gezamenlijk zouden opkomen voor de         
     schade die evt. iemand van hen door de oorlogsperikelen zou lijden, leek daarna betekenisloos.
     Ondanks de tussenkomst van de dominee duurde ’t 15 (!!) jaar aleer Abel Boels in redelijke mate
     schadeloos gesteld was ……
     Ondanks deze zeer onprettige ervaring met zijn dorpsgenoten werd Abel Boels in 1812 de 
     allereerste burgemeester van de burgerlijke gemeente Onstwedde. En 'n beste !
        
D. INTELLECTUEEL

E. KERKELIJK TERREIN

F. KUNST & CULTUUR
    1. Geert Schreuder (* 1949). Vestigt zich na z’n opleiding aan Kunstacademie Minerva te
        Groningen in 1974 in Onstwedde als kunstschilder. Na een periode waarin hij opvalt als
        maatschappijkritisch tekenaar en fijnschilder, maakt hij naam o.a. als schilder van historische   
        taferelen (o.a. in Herinneringscentrum Westerbork; Veenkoloniaal Museum Veendam; Klooster
        Ter Apel; 250 jaar Stadskanaal) en van kerken. Daarnaast is hij actief als illustrator van vele
        tijdschriften en boeken.
        Vooral de ‘Geert Schreuder-luchten’ genieten alom respect en waardering.
    2. Chris Kiel (* 1944 - Holte). Is in z’n jonge Onstwedder jaren mede-vormgever en de eerste
        eindredacteur van de ‘Voltreffer’, het cluborgaan van de v.v. ‘Onstwedder Boys’.
        Z’n roeping ligt in het onderwijs en hij wordt docent Nederlands in Groningen. De Groninger
        streektaal, - hem met name bijgebracht door z’n moeder -, blijft echter boeien. In 2014
        verschijnt z’n prachtige verhalenbundel ‘Weerzain’, waarvoor hij op 1 maart 2015 de
        ‘Dagblad van het Noorden’-Streektaalprijs krijgt uitgereikt. 
    3. Hanne Wilzing (* Smeerling 1958). In 1976 is hij voor z'n studie naar het westen des lands   
        verkast en daar vervolgens blijven wonen en werken.     
        Desondanks verschijnen er nog regelmatig gevoelvolle gedichten in onze streektaal van zijn 
        hand. Je treft ze bijv. aan in de literaire streektaal-tijdschriften 'Kreuze', 'Krödde' en 'Toal en    
        Taiken'

        Hanne bedient zich in z'n poëzie van het oude Westerwolds, de taal uit z'n jeugdjaren en van 
        z'n geboortegrond. De ontwapenende wijze waarop hij met die taal speelt is opvallend. 
        Wat dunkt u bijv. van een zin als deze over het doel van zijn gedichten:
        "...over hou lu nkander mismouten kinnen in ploats van òntmouten ..."
        Minstens één keer per jaar is Hanne in Smeerling te vinden, al was 't alleen al om het gevoel       
        van z'n jeugdjaren niet te verliezen.
                     Achter eske ropt d'r n kou,
                     ol ekkelboom heurt t swiegend aan
                     en let enkeld nog wat bloaden valen.
                     Alles wat west het komt weerom.

         
Geïnspireerd door de vondst van een oud kasboekje onder de vloerbedekking in z'n
         geboortehuis, zette Hanne in 2020 het zgn. 'Aaltje-Project' op.

G. SPORT :
    1. Jo Huitzing
    2. Henk-Jaap Moorlag

H. MOED & HELDENDOM
    1. Pastoor Else, achternaam niet bekend. Wordt in 1475 in het Onstwedder pastoorshuis
        vermoord door Haye Addinga II. Haye is erachter gekomen, dat pastoor Else naar Rome zal     
        afreizen om de Paus te vragen te bemiddelen in het steeds meer uit de hand lopende conflict
        tussen de Westerwoldse bevolking en de als despoten opererende Addinga’s op de Wedder
        burcht.
        Pastoor Else staat in onze regio sindsdien te boek als rolmodel voor de strijd, - eind van de
        Middeleeuwen -, tussen de burgerbevolking en de (land)adel, die de macht met hun zwaard naar
        zich toe had getrokken.
        De moord op pastoor Else is daarom ook als belangrijkste gebeurtenis in de provincie Groningen
        opgenomen in de ‘Canon der Provinciën’, zoals die in 2008 door de luisteraars van NCRV’s Radio 5
        via stemming werd samengesteld.
        Het door de Onstwedder kunstschilder Geert Schreuder in 2002 gemaakte schilderij van deze
        gebeurtenis is te zien in zalencentrum 'd'Ekkelkaamp', bij de Hervormde kerk.  

I. SOCIAAL TERREIN
    1. Al die Onstwedder families - en 't zijn er vele ! -, die in de oorlogsjaren 1940/'45
        gastvrij kinderen hebben opgenomen, vooral uit de hongerende Randstad.

        Soms gedurende een aantal weken zomervakantie, soms enkele jaren achtereen.
        Naastenliefde zoals naastenliefde kan / moet zijn !!                    

                               132  GASTVRIJE  'ONSTWEDDER  TIKKELS',
        die in de 2e Wereldoorlog (1940-1945) onderduikers, uitgehongerde kinderen
        (o.a. de 'Rotterdammertjes') en volwassenen tijdelijk een liefdevol en veilig
        onderdak hebben geboden :

                                        ONSTWEDDE-DORP
A. BEUKENWEG:
     01. fam. Wubbe & Janna Prins-Smith, Beukenweg 5:
           
- Sjaan Stout uit Rotterdam

B. BRINK:
    02. mevr. Hanna Frouws - Huiges (wed.), Brink 1 (= oude postkantoor):   
          - a.) Piet Kruijs (broer van Wim en Truida Kruijs - zie no. 99 en 112)
          - b.) af en toe een onderduiker voor één nacht. Omdat er een NSB'er in de buurt woonde
          kon er weinig risico worden genomen.
    03. mevr. Grietje Huitsing - Maarsingh (wed. vanaf 1942), Brink 5:
         
- a.) Rens Boontjes, plm. 14 jaar, uit Rotterdam ????
          - b.) 2 jonge Lüneburgers, waarvan de moeder met een jong kind een tijdlang woonde bij     
                 aannemer Geert Haan a.d. Hardingstraat 8 (zie no. 32).
    04. fam. Geert & Geessien Tipker-Braam, Brink 9:
         
- Hennie Lugtigheid uit Rotterdam
    05. fam. Albert & Geertruida Johannes - Goeree, Brink 13 :
         
- onderduikers                                                                                     
    06. dhr. Harm Luring (wed.n.), Brink 15
         
- a.) dhr. Jan en mevr. Gré Sitton uit Rotterdam. Jan Sitton was havenwerker van beroep.
          (Hun dochter Alie vond onderdak bij de fam. van no. 97).
          - b.) tot de zomer van 1945: Gerrit Hoogenstrijd uit Rotterdam (11 jaar)

C. DORPSSTRAAT:                                                                                                             
    07. fam. Geert Hids (wed.n.),  Dorpsstraat 1 :         
           - a.) Kees Torenvlied (juli '44-juni '45) uit Rotterdam. Kees was een broer van
                  Jan Torenvlied (zie no. 76b) en een neef van Chris van der Wilde (zie no. 12a).
          - b.) jan. '45-juni '45: Rietje (12 jaar) en Beppie Meijer (6 jaar) uit Rotterdam.     
    08. fam. Geert & Aaltje Gelling - Huiting, Dorpsstraat 2 (smederij):
          - 2 (waarschijnlijk) Rotterdammertjes, waarvan er eentje Meüs heette.
    09. fam. ds. F.J. Scholten (Geref. predikant), Dorpsstraat 3:
          - onderduikers, waaronder:         
          mevr. Koppe uit Rotterdam. Zij bracht tijdens haar onderduiktijd in de Onstwedder pastorie
          nog een kind ter wereld. De baby werd Irene genoemd, naar prinses Irene en mogelijk met
          een link naar de godin van de vrede uit de Griekse mythologie.
          Vader Koppe was tijdens een razzia in Rotterdam opgepakt. Gelukkig kon hij z'n gezin na de
          bevrijding weer heelhuids in de armen sluiten.
          Opmerking: De diaconieën van de Geref. kerken in Nederland waren belangrijke initiatief-
          nemers tot het hulpproject, waarbij kinderen uit het
 stedelijke westen van ons land hun
          vakantie konden doorbrengen op het relatief rustige platteland.

    10. fam. Geert & Anna Bruggers - Wilzing, Dorpsstraat 7:
          - Lüneburger   
    11. fam. Jan ("Lappie") & Hinderkien Oosterveld - Boels, Dorpsstraat 8:
          - bieden van 1943 - 1945 onderdak aan 5 leden van de familie Pronk uit Scheveningen:       
          opoe, beide ouders + 2 kinderen.
          Jan Oosterveld ziet gedurende die 2 jaar o.a. zijn inspanningen om de zoon van het gezin
          op de HBS in Stadskanaal (nu Ubbo Emmius) geplaatst te krijgen, met succes bekroond.
    12. Broer en zus Harm ("Kont") en Fientje ("Gat") Huisman, Dorpsstraat 9:
          - a.) Chris van de Wilde v.a. juli 1943 en ook z'n ouders in de hongerwinter 1944/'45.
          Afkomstig uit Rotterdam-Delfshaven.
          - b.) Tijdens de hongerwinterperiode '44/'45 waarschijnlijk nog meerdere kinderen.
    13. fam. ("boer") Jan & Albertje Wubs - Bots, Dorpsstraat 13:
          - hongerwinter 1944/'45: Koos den Hartog uit Rotterdam (zie ook no.17, 26 en 27.
            Hun ouders verbleven bij no. 44).    
    14. fam. Johannes & Baukje Troost - Donker, Dorpsstraat 15      
          - Bram Biesterveld uit Amsterdam (toen 6 jaar)
          In de jaren 1976-1979 werd Bram algemeen bekend door z'n hoofdrol in de succesvolle
          tv-kinderserie 'Pommetje Horlepiep'.
          (Brams broer/zus vonden onderdak bij de families van no. 43 en 46).          
    15. mevr. Zwaantje Sterenborg - Volders, Dorpsstraat 21:
           - Bartje ......... (ca. 6 jr. oud) uit ............. 
           Ook 2 zussen van Bartje waren in Onstwedde ondergebracht. We hebben niet kunnen             
           achterhalen bij welke familie(s).              
    16. fam. Jan & Willemina Huiges - Halmingh, Dorpsstraat 22:    
    
     - Wubbe de Raad uit Rotterdam (eveneens wel 's op no. 18, waar ook z'n zus was                 
          ondergebracht). 
          - Roelf te Velde uit Stadskanaal, als onderduiker.  
    17. fam. Freerk & Janna Boels - Kruiter, Dorpsstraat 24:     
          - hongerwinter 1944/'45: Arie den Hartog uit Rotterdam (zie voor z'n broer Koos no. 13,
          z'n zus Tine no. 26 en broer Wim no. 27. Zijn ouders verbleven bij no. 44).           
    18. fam. David & Albertje Eerens - Strockmeijer, Dorpsstraat 29:
         
          - a.) Corrie Tubbergen uit ................
          - b.) Nellie Kloot (= zusje van no. 88b en 107) uit .........    
    19. fam. Geert & Hillechien Huiges - Wolfs, Dorpsstraat 33:         
           - (zus en broer) Annie en (soms) Wubbe de Raad uit Rotterdam.
           Annie de Raad huwt later met Daan Verschoor en het gezin woont jarenlang in Onstwedde. 
           Heel triest was 't dat Annie de Raad in juni 1999 verongelukt bij een verkeersongeluk, terwijl
           ze op weg was naar de begrafenis van de 2e echtgenoot van haar gastmoeder in de oorlog.
    20.  fam. Roelf & Finie Meijer - Bruining, Dorpsstraat 39 :
           - een (nog) onbekend kind "uit het westen des lands"
    21.  fam. Harm & Hebeltje Kiel - Diedering, Dorpsstraat 42 :
           - Albert Kansen (9 jr.) uit Velsen-Noord. Ook een broertje en zusje van Albert verbleven een
           tijd bij de Kiel-familie. Schoondochter Ria Kiel-Veldhuis heeft nog altijd contact met Albert.
    22.  fam. Albert & Grietje Moed-Behling, (kruidenierszaak) Dorpsstraat 43 :
         
 - ........ Stout (broer(tje) van no, 1 Sjaan Stout)
    23.  Een speciaal plekje in deze lijst ruimen we in voor:
           dhr. B. (met een soort van dorpse koosnaam altijd genoemd "BOULTJE") de Vries,
           politie-postcomandant van Onstwedde, Dorpsstraat 44
         
           - vanuit zijn in het dorp al langer gewaardeerde grondhouding, biedt hij in maart 1945
           een tweetal Duitse soldaten die hongerig door het dorp zwerven gastvrijheid naastenliefde     
           zoals naastenliefde altijd zou moeten zijn !           
           (Zie voor het uitgebreide verhaal hierover aflevering 101 van de rubriek 'Zo was 't')
    24. fam. Aike & Geessien Streuding - Hidding, Dorpsstraat 46 :
         
- (hongerwinter 1944/'45) : Tinie Heeres uit Rotterdam.      
    25.  fam. Geert & Elsien Roelfsema - Boskers, Dorpsstraat 50:                  
           - Lenie Lindgreen uit Amsterdam (oudere zus van no. 31):
           - Eerko en Arie ......... uit Rotterdam   
    26.  fam. Adolf & Antje Bruining - de Groot, Dorpsstraat 52:               
           - Tine den Hartog uit Rotterdam (zie ook no. 13, 17 en 27. Haar ouders verbleven bij no.44). 
    27.  fam. Harm (kapper) & Sien Thoma - de Wit - Dorpsstraat 53 :
           - Wim den Hartog uit Rotterdam (zie ook no. 13, 17 en 26. Wim en z'n ouders verbleven bij     
           no. 44).
           - onbekend meisje uit Amsterdam. Liep wegens weerbarstige hoofdluis kaalgeschoren rond.   
    28. fam. Roelof & Wendelke Lantinga - Lutjeboer, Dorpsstraat 63 :
          - a.) onderduiker Leendert Gelling uit Hoogezand (schuilnaam:"ome Joris"). Hij had z'n
          schuilplek achter de voorgevel boven. Daartoe was er een extra spouwmuur gebouwd.       
          Leendert was een uiterst creatieve man. Zo ging hij, gekleed in trouwpak en hoge hoed, als     
          "godsdienstleraar" naar de Holte. Toen 't daar niet meer zo veilig leek te zijn, fietste hij
          verkleed als "meisje" naar Stadskanaal. Zijn vader Klaas Gelling werkte daar op het
          gemeentehuis en hij woonde met z'n vrouw boven de trouwzaal naast het gemeentehuis.       
          Direct na de bevrijding ging Leendert spoorslags terug naar z'n vrouw in Hoogezand.
          Negen maanden later zag dochter Gesina Sieka Gelling het levenslicht ......
          - b.) 2 jongvolwassenen uit Arnhem: Leen Huizinga + zijn vriendin/verloofde.
          - c.) (tegen het eind van de oorlog): 2 jongedames uit Rotterdam; hun namen zijn niet (meer)
          bekend.     
    29. fam. Jacob & Wubke Huisman - Thûrkow, Dorpsstraat 74:                   
          - Rinie Thûrkow uit Rotterdam 

D. HARDINGSTRAAT:   
    30. fam. Geert & Grietje Maarsingh - Huiges, Hardingstraat 1:                                                    
          - dochter Kortland (zie voor ouders en zussen/broers ook no. 110 en 111a)
    31. fam. Friedrik & Roelfien van der Heide - Meinders, Hardingstr. 5:
           - Wim Heikoop uit ............... ????
    32. fam. (timmerman) Geert & Aaltje Haan - Beikes, Hardingstraat 6:
          - (tijdelijk) Lüneburger moeder met kind. Zie ook no. 03b.
    33. fam. Hendrik & Riek Hids - Huizing, Hardingstraat 11 :
          - Ria Kelder uit Rotterdam. Ria was ".... een roodharig meisje met een lange vlecht."
          Ze was bij de fam. Hids gedurende de hongerperiode 1944/'45.
    34. fam. Hiske & Jantje Boels - Wind, Hardingstraat 16:
          - zomer 1944: Martha Bestebreurtje uit Rotterdam. Ze was in 1943 al te gast geweest
          bij no. 114.(Martha was een zus van Jaap op no. 39/63a/104a en Bernard op no. 109). 
    35. Bakker Ritzo Muntinga, Hardingstraat 13 :
  
 36. fam. Frederik & Anna van der Heide - Mölling, Hardingstraat 35 (in                                                                                                                          de oorlogsjaren "Op de Esch")
          - a.) Rina Visser (nu wonend in Ermelo). Rina heeft sinds kort weer contact met leden
          van haar vroegere gastgezin. Zus van de meisjes bij no. 57 en 63 en de jongens bij no.
          51 en 64b).
          - b.) Hanny Post uit .............. ??????

E. HAVENSTRAAT :    
    37. fam. Harm & Berentje Stratingh - Boerhave, Havenstraat 2 :                       
          - Lüneburger
    38. fam. Steven & Zwaantje Draadjer - Kruize, Havenstraat 11 :
          - Willie Lindgreen uit Amsterdam, indertijd 8 jaar. (zusje van no. 21)
    39. fam. Wubbe & Dinie Lutjeboer - Slagter:
          - Dinie Zuur uit Rotterdam. Dinie heeft nadien nog regelmatig contact gehouden met
          de familie Lutjeboer.
          - Nellie Snijder uit Amsterdam
    40. fam. (meester) Frouws, Havenstraat 21:
          - Karel en Adrie Jorda(a)an uit ........... 't Betrof mogelijk zgn.'Lüneburger' kinderen.
    41. fam. Geert & Aaltje Dijk - Folkers, Havenstraat 22 (manufacturenzaak) :
          - a.) Meüs van der Poel (broer van 75a) uit Rotterdam;
          - b.) Jopie van Kleef uit Rotterdam
    42. mevr. Zwaantje Horlings - Kruize, Havenstraat 25:
          - Geertje (20 jr.) en Wubbe (10 jr.) Hoezen uit Rotterdam. De Hoezen-familie kwam             
          oorspronkelijk uit Oude Pekela en was verwant met enkele Onstwedder families; o.a.
          de Halmingh's.

F. KERKLAAN :     
    43. fam. ds. A. Luteyn, Hervormde pastorie, Kerklaan 5 :
          - onderduikers
    44. fam. Henk Bleker, Kerklaan 11 :
         
- Suusje / Suze Luchtenburg   
    45. fam. Wiepko en Albertje Boels - Kok, Kerklaan 18 :
                                                        
          - a.) zomer 1942: Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam. De daaropvolgende zomer had de
          fam. Boels 't "anders" druk door de geboorte van zoon Thijs. Jaap was toen bij de fam.     
          Hensen aan de Esweg 9 (zie no. 68a).  
          - b.) hongerwinter 1944/'45: dhr. en mevr. W. den Hartog en zoon Wim uit Rotterdam.           
          Hun overige kinderen waren bij andere Onstwedder gezinnen ondergebracht (zie no. 13,
          17, 26 en 27). Nadat ze 's avonds laat met de trein uit Rotterdam in Assen waren
          aangekomen, zijn vader en moeder Den Hartog met hun 4 kinderen in de ijzige kou van de
          winternacht lopend naar Onstwedde gekomen. Een tocht van zo'n 40 kilometer ......!         
          Den Hartog-dochter Geertje belandde in het gastgezin Wiggers in Siddeburen.
          Doordat kleermaker ("snieder") Wiepko Boels enige tijd daarvoor door de Duitsers was   
          gearresteerd en weggevoerd naar het Duitse Helgoland, was zijn werkkamer vrij.
          De ouders Den Hartog konden daar toen gedurende de periode van de hongerwinter tot
          aan de bevrijding verblijven.

G. LURINGSTRAAT :    
    46.
fam. Geert & Antje Scheper - Kraai, Luringstraat 2a:
          - Marietje den Donker uit Rotterdam (zus van Koos den Donker, no. 74c).
    47. fam. J. Wolgen (bakkerij), Luringstraat 7 :
         
- dochter Lenie Rijnsdorp van prof.dr. C. (Kees) Rijnsdorp uit Rotterdam.
    48. fam. Harm ("Fiedel") & Jantje Meijer - Niemeijer, Luringstraat 10 :
         
- vanaf 1943: Rietje Voogd uit Rotterdam; ze was toentertijd 6 à 7 jaar.
          Rietje kwam later op haar huwelijksreis nog 's langs bij de familie Meijer. Toen ze
          aankwamen zaten de rammelende "wittebroodsblikken" nog onder de auto ..... 
    49. fam. Engel & Jantje Nobbe - Kruize, Luringstraat 12:
         
- Zette vanaf 1942 zijn vrachtauto in om - met toestemming van de Duitse autoriteiten -,   
          evacuées vanuit Onstwedde terug te brengen naar hun woonplaatsen in het westen van
          ons land.
          Die evacuées kwamen vaak met een (witte) bus naar het noorden. Of met de trein, maar
          dan kwam 't meer dan eens voor dat ze vanaf Assen, of zelfs Meppel, Onstwedde maar
          lopend moesten zien te bereiken ...... (zie bijv.de fam. Den Hartog, no. 44b).
          - Tijdens de hongerwinter van 1944/'45 heeft in elk geval ........ Biesterveld (een broer
          van Bram, no. 14) uit Amsterdam als honger-evacuée een veilig en voedzaam onderdak     
          gevonden bij de fam. Nobbe. 
    50. fam. Jan ("Lappie") & Coba Wever - Wubs, Luringstraat 16:
         
- De Wevers bieden de joodse familie Salomon & Carolina Meijer - Jacobson + hun uit
          Emmen gevluchte zoon Simon een onderduikadres, nadat 't bij de fam. Korsse aan de     
          Wessinghuizerweg (zie no. 108) niet meer veilig bleek.
          Jan Wever en z'n joodse onderduikers worden in juni 1944 van hun bed gelicht door de
          NSB-ers van de Landwacht en weggevoerd.
          De joodse Meijer-familie vindt de dood in het concentratie-/vernietigingskamp Auschwitz.
          Jan Wever overleeft kamp Mauthausen. Hij overlijdt evenwel aan de gevolgen van die
          internering 14 dagen na zijn terugkomst in Onstwedde ......
          De persoonsbewijzen van vader en moeder Meijer zijn nog altijd in het bezit van de familie
          Wever. Opdat zij nooit zullen vergeten ! 
    52. fam. Dirk Hageman (hoofd van de Chr. ULO-school, ernaast), Luringstraat .... :
         
Corrie en Gerrit den Heijer, twee jongens uit IJmuiden.          
    52. fam. Harm & Marchien Siebring - Hulzebos, Luringstraat 27 :
          - verschillende onderduikers. Daarbij waren o.a. Roelf te Velde uit Stadskanaal en (voor
          langere tijd de voorzanger van de Nederlands Israëlitische Gemeente in Stadskanaal,
          Abraham Levie.
    53. fam. Derk & Pietertje Lutjeboer - Vissering, Luringstraat 41:
          - Corrie Baardman uit ............
    54. fam. Scheper(s), mogelijk van de Luringstraat, no. ?????? :
          - gedurende de hongerwinter van 1944/'45: .......... Biesterveld uit Amsterdam
          (waarschijnlijk een broertje/zusje van no. 14 en no. 48).
    55. fam. Jan & Trui Kruize - Klap en Harm & Femke Lukens - v.d.Werf, beide op
                                                                                                           Luringstraat 45:
          - Jan van der Molen uit Amsterdam (en mogelijk ook zijn broertje). Jan stond
          geregistreerd bij de fam. Kruize, maar was ook regelmatig bij de fam. Lukens 'in de
          kost'. Hij beleefde in Onstwedde naar hij jaren later zei ".... een heel mooie tijd."

                                ONSTWEDDE - BUITENGEBIED

H. BARKHOORNWEG :
   
56
. fam. Harm & Margriet Migchels - Bruining, Barkhoornweg 1:
         
- a.) schoolmeisje Coby Lenskens uit Arnhem. Coby kwam na de oorlog vaak terug
          naar Onstwedde.
          - b.) schooljongen Nico Weekhout uit Rotterdam (broer van no. 46).
    57. fam. Harm & Annechien Wubs - Pinkster, "bie Hooghai", Barkhoornweg 3:
         
- in de schoolvakanties en gedurende de hongerwinter 1944/'45: schooljongen
          Gerrit Weekhout uit Rotterdam (broer van 48b).
          Gerrit kwam vanaf 1943 in de zomervakantie logeren. In de herfst van 1944 kwam
          hij echter kaal geschoren en uitgehongerd in Onstwedde aan. De hongerwinter had
          zich in het Westen aangediend ..........
          Gerrit mocht in april '45, aanzienlijk aangesterkt, in Onstwedde ook de bevrijding
          meemaken. Tegen z'n latere vrouw zei hij vaak:"Daar, in Onstwedde, beleefde ik de
          mooiste tijd uit mijn jeugd.......!"
    58. fam. Jan & Grietje Brugge - van der Heide, Barkhoornweg 4:
         
- Piet Visser (broer van Jennie, Rina, Rie en Ans op no. 51, 31a en 60; broer van Han
          op no. 61b).
    59. fam. Roelf & Geessina van der Heide - van Dijk, "bie Hooghai", Barkhoornweg .....:
          -
ws. hongerwinter 1944/'45: Jennie Visser ca. 14 jr. (zus van no. 29a, 47, 70 en 71b).
    60. fam. Albert & Grietje Prins - Huiting, Barkhoornweg 18 :
          -
(in de hongerwinterperiode): Wallie van Krimpen (ca. 15 jr.) uit Zutphen.
    61. fam. A. Migchels-ter Borg, Barkhoornweg 25:
          - Jannie van Vliet uit Vlaardingen
          - Robbie van der Zijl uit Rotterdam.

I. 1e BARLAGE :
    62.
dhr. Jacob (Job) Veldhuis, 1e Barlage 4:
         
- Abraham Meijer (van het zgn. 'Jeudenhoes' aan de Dorpsstraat 27 in Onstwedde), als     
          onderduiker.
          Abraham was de jongste van de joodse Meijer-familie en bezat mogelijk daardoor
          voldoende (veer-)kracht en moed om zich in 1943 tegen de verdere invoering van de
          Duitse anti-jodenmaatregelen te verzetten. Hij zat eerst ondergedoken bij dhr. Geert
          Veldhuis (wed.n.) op de 2e Barlage, maar verkaste inderhaast naar het boerderijtje van
          de toen nog vrijgezelle Job Veldhuis op de 1e Barlage. Ze hadden er namelijk geen
          vertrouwen meer in dat een buurtgenoot die lid was van de NSB zijn mond zou houden
          tegenover zijn NSB-vrienden. Hij had namelijk gezien hoe Abraham zich bij zijn binnen-
          komst ijlings onder een bed verstopte, terwijl hij alleen maar even langs kwam voor een
          buurpraatje, zijn mond zou houden tegenover zijn "vrienden".
          Zowel Abraham als Geert zouden daardoor ernstig in gevaar kunnen komen.
          Abraham Meijer overleefde de oorlog bij Job Veldhuis. Als enige van zijn familie ...........
          * Opm.: Job trouwde na de oorlog met "Scheveningse Truus" Burger.
    63. fam. Remke & Geertruida van der Heide - Wubs, 1e Barlage 7:
          - 1943 of '44: Weinand Schoeman uit Veenendaal. Weinand heeft in 2015 vanuit Canada
          nog een herinneringsbezoek gebracht aan de familie Van der Heide.
          De families Heikoop (zie no. .....) en Schoeman waren kennissen van Remke van der Heide
          uit de mobilisatietijd van de 1e Wereldoorlog (1914/'18). 
          Weinand was bovendien - hoe klein is Nederland - op de Lagere School in Veenendaal een
          tijdlang leerling van onderwijzeres Rikste Wilzing, uit ...... Onstwedde. 
    64. fam. Hendrik van der Heide (= broer van no. 50), 1e Barlage 9:
          
- Hendrik Eleveld (onderduiker). Werd op een morgen in alle vroegte opgepakt door een stel     
          Landwachters. Hij overleefde wonderwel.
          - Hendrikus Beens (uit Stadskanaal, gedurende 3 maanden als onderduiker).         
          Beens was later jaaarenlang gewaardeerd conciërge op de Ubbo Emmius-lokatie aan de
          Stationslaan in Stadskanaal.       
          - 1943 of '44: Herman Heikoop uit Utrecht (zie ook no. .....)
          - enkele 'hongerkinderen' uit het westen des lands, waarvan de namen niet meer bekend zijn.
          - een Lüneburger dame, bekend onder de naam "Juffrouw Kerkhof".   
    65. fam. Klaas & Jantje Volders - Kruizinga, 1e Barlage 10 :
          - een Lüneburger dame, mevrouw Beppie ......... en haar zoontje Fritsje.
          Hun achternamen zijn helaas niet meer bekend.

J. 2e BARLAGE :
    66. fam. Geert & Jantje Meijer - Wubs, 2e Barlage 2 :
          - vader Karel, moeder Cato en zoon Dirk van Stralen uit Rotterdam.
    67. fam Jan & Grietje Meijer - Hofkamp, 2e Barlage ??? :
         
- Loesje Gales uit IJmuiden     
    68. fam. Hendrik & Elsien Louwdijk - Roelfsema, 2e Barlage 3:
         
- (ws.) 1944 of '45: .......... ter Haar uit ...............
    69. fam. Harm & Wupke Eerens - Slagter, 2e Barlage 7:
          - Mientje van Dool uit Haarlem (zusje van het tweetal bij no.59).
    70. fam. Albert & Fennechien Kruize - Katuin, 2e Barlage 9 :
          - Nel Pors uit Rotterdam. Ze verbleef meer dan een jaar bij de fam. Kruize.
    71. fam. Derk & Sientje Scheper - Wubs, 2e Barlage 10
          - Adrie van Dool en z'n zus Greetje van Dool uit Haarlem (andere zus bij no. 67).
          Tot 2015 is het contact tussen de fam. Scheper en Adrie altijd gebleven.
    72. fam. ("Loze") Wubbe Wilts, 2e Barlage 12 :
          - gedurende enkele schoolvakanties: Rie en Ans Visser uit Amsterdam.
          (Rie en Ans waren zusjes van no. 31a, 50, 57 en no. 71b).     
    73. fam. Berend & Ebeltje de Roos – Bouwland, 2e Barlage 13 :
   
      - a.) (schoolmeisje) Jopie Pijper uit Zuilen bij Utrecht;
          - b.) (schooljongen) Johannes (Han) Visser uit Amsterdam (broer van Piet bij no. 46
          en de meisjes bij no. 36a, 47, 57 en 70). Han was, samen met zijn zus Rie, in mei 2016
          nog aanwezig bij de begrafenis van Geert Rijks, huisgenoot van Wienie Waarsing-de Roos.
    74. fam. Jan & Hadewieg Scholtens - Wubs, 2e Barlage 18:
   
      - onbekend 'bleekneusje' uit Rotterdam
          - Lüneburger moeder met kind

K. "OP DE ESCH"/ACHTER DE ESCH /ESWEG :
    75. fam. Nanne & Geessien Boskers - Hesseling, "op de Esch":
           - een zus of een broer van Jan en Jannie Loots (zie no. 92 en 93b).
    76. fam. Willem & Wendelke Henssens - Moorlag – Esweg 9:
         
- a.) (aug. 1943) Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam (zie ook no. 28/111 en no. 109);
          - b.) (aug. 1943) Jan Torenvlied uit Rotterdam (broer van no. 07).

L. HOLTE / STOBKEWEG / STREEKWEG / HOLTERWEG :
    77. fam. Albert Lutjeboer, op de hoek Holte / Streekweg :
   
      - Laas de Jong en zijn zwager uit Hoogezand (zie ook het artikel in het 'Nieuwsblad v.h.             
          Noorden' van 3 mei 1975)
    78. fam. Hiske & Grietje Buist - Wilts, Holte 8 :                 
          - a.) Wim van der Poel uit Rotterdam (broer van no. 40a)     
          - b.) Marinus Bosman uit Santpoort.   
    79. fam. Jans & Aaltje Westenberg - Buist, Holte 11 (toentertijd : F 56/2) :
          - Gerard Jansen uit Rotterdam.
    80. fam. Jacob & Albertje Tammes - Vissering, (ws.) Holte 41 :
          - Hennie Vissering uit Eindhoven. Hennie was een zus van Piet Vissering (zie no. 80). 
    81. fam. Hendrik & Grietje Addens - Jonkman, Holte 52 :
    
     - Johan Dargel uit Amsterdam.
    82. fam. Hindrik & Geertje Kiel - Dreves, Holte 64 (toentertijd F 80a) :
      
   - Piet Vissering (meisje van 17 jaar) uit Eindhoven.
    83. fam. Geert & Grietje Migchels - Wilzing, Holte 76 :
          - a.) Bep Boon uit Den Haag (a.s. schoonzus van no. ....a en ....b).
          - b.) Peter Meijer uit Amsterdam.     
    84. fam. Nanne & Willie Huiges - Luring, Holte 80 :         
          - a.) Jan en Koos Houtenbrink (eind '44/begin '45) uit Rotterdam;
          - b.) Mientje Kalf uit Amsterdam;
          - c.) af en toe onderduikers.
    85. fam. Aike & Rikste Luring - Volders, Holte 82:
          - a.) Jan Funderink (met schuilnaam André Zwart) uit Amsterdam;
          - b.) (schooljongen) .......... Visser uit Amsterdam (broer van no. 29a, 47, 48, 59 en 60);       
          - c.) (schooljongen) Koos den Donker uit Rotterdam (in 1945 16 jr. oud).         
          Z'n zus verbleef in dezelfde tijd aan de Luringstraat (zie no. 41)
          - d.) Lüneburgers: mevr. Littel en haar dochters Truus (9 jr.) en Ronnie (8 jr.).
    86. fam. Hilvert & Fennechien Huiting - Huiting, Stobkeweg :
   
       - (hongerkind) Kees ............ (achternaam onbekend) tijdens de hongerwinter '44/'45.
          Roelie en Jacob Hilverts leverden het kind bij de Huitings af toen een kar met kinderen uit
          het hongerende westen van ons land arriveerde.
    87fam. Huisman, Streekweg 5:
          - a.) onderduiker
          - b.) onbekend kind uit ...........
    88. fam. Jans & Grietje Jurjens - Strockmeijer, Streekweg 6 :
     
    - Tjaart Olthuis uit Rotterdam.
    89. fam. Pieter & Berentje Scholtens - Wind, Streekweg 7 :
          - Eddie van der Ma(a)den uit Amsterdam.
    90. fam. Gerrit & Grietje Buist - Wind, Streekweg :
     
    - Jannie Engelman ("Tjee ! Dat was me een schoonheid van een meisje .....!") van ca.     
          10/11 jr. uit (ws.) Rotterdam.
    91. fam. Elzo & Elsien Addens - Huiting, Streekweg (ws.) 11:
          - onbekend kind uit .............
    92. fam. Hilvert & Jantje Wessels - Potze, (toen) Holterweg (nu: Spanweg) :
         
- een Amsterdamse vrouw met haar 3-jarig dochtertje. Namen niet meer bekend.

M. SCHOLTWEG :
     93. fam. Jakob (Job) Veldhuis - Wubs, Scholtweg 12:
           - onderduikers (studenten uit Kampen).

N. SLUISWEG (in de oorlogsjaren nog Smeerlingerweg) / SMEERLING :
     94. fam. Geert & Riekie Sterenborg - Bessembinders, Smeerlingerweg 12 :
           - Robbie W.L. Bronkhorst uit .......... ????
     95. fam. Jan Wubs, Smeerlingerweg 16 (bij de Onstwedder sluis)
           - a.) Flip en Jan Egberts uit .......... ???
           - b.) Leo Eygenraam uit Vlaardingen.
     96. mevr. Alke de Groot - de Raad, Smeerlingerweg 20 (kruidenierswinkel bij de
                                                                                                 Onstwedder sluis).
           - Toos en Annie Pors uit Rotterdam (zus Nel verbleef bij no. 69) 
             Vermeldenswaard is 't, dat Toos Pors na de oorlog trouwde met Theo Tipker, een broer van
             Jogie Tipker, die kort na de oorlog overleed aan de naweeën van z'n gedwongen straf-/werk-
             verblijf op het Duitse eiland Helgoland.
             Mevr. De Groot-de Raad verdient overigens diep respect voor het opnemen van deze 2
             hongerende meiden uit Rotterdam. In het voorjaar van 1944 was ze namelijk weduwe geworden
             en 3 weken daarvoor was haar jongste zoontje gestorven.         
     97. fam. Abel & Zwaantje Huiges - Wilzing, Smeerling 12:       
           - Alie Sitton uit Rotterdam. Alie's ouders verbleven op Brink 15 in het dorp (zie no. 06a).     
          De contacten met de fam. Huiges (later via zoon Jan N.) zijn door de jaren heen in stand   
          gebleven.

O. TER WUPPING / STERENBORG:   
     98. fam. Jan Hidde & Nantje Sterenborg - Bruggers, Kanaaldijk:     
           - a.) Ellie Koppe uit Rotterdam (moeder: zie no. 09, broer: no. 98a);
           - b.) Leendert Kloot uit ................ (broer van no. 18b en no. 101). Hij was ook
                  een tijdje bij de fam. no. 81
           - c.) in de laatste periode van de oorlog: Peggy Roggemans uit Amsterdam.
     99. fam. Harm & Gepke Lutjeboer - Bodewitz, Ter Wupping 8 :
           - Coba van Kleef (ca. 12 jr.) uit Rotterdam. Coba is na de oorlog herhaalde keren terug
           geweest in Onstwedde.     
   100. fam. Nanne & Eltje Sterenborg - Bruggers, Sterenborg/Ter Wupping 10:            
           - a.) Joop Koppe uit Rotterdam (moeder: no. 09; zus: no. 96a).
           - b.) Leendert Kloot uit ............ Was ook een tijdje bij de fam. van no. 82
                  Leendert was een broer van Nellie (no. 17) en 
   101. fam. Aijolt & Zwaantje Volders - Wilzing, Ter Wupping .....
           - Lüneburger      
   102. fam. Berend & Wendelke Volders - Wilzing, Ter Wupping 17 :
           - a.) hielden langere tijd een neergestorte Engelse vlieger verborgen, die met zijn toestel
           was neergestort. De familie Volders kreeg later als dank daarvoor een oorkonde van zowel
           de Engelsen als de Amerikanen (ondertekend door generaal Dwight Eisenhower zelf).
           - b.) onderduikers:
                  1.) een zoon van notaris Schuring uit Wedde:
                  2.) een student van de Landbouw Hogeschool Wageningen: Durandus Kornelius Ebbens;
                       afkomstig uit de omgeving Finsterwolde/Beerta. Hij emigreerde na de afronding van
                       zijn studie en z'n huwelijk in 1949 twee jaar later naar Canada. Hij overleed in 2010.
   103. fam. Albert & Geertje Wolfs - Heun, Ter Wupping 18: 
           - a.) Beb Rood uit ................. ????
           - b.) Roelf Mulder uit Eindhoven (een onderduiker).
   104. fam. Jan & Klazina Wolfs - Timmer, Ter Wupping 24:
           - Willy Vermei uit ............. ???
   105. fam. Wubbe + (z'n dochters) Albertje en Karsientje Wolfs, Ter Wupping ....:
           - Kees en Ida Verheist uit .................

P. VEENHUIZEN :
   106. fam. Albert & Fennechien Volders - Maarsingh, Veenhuizen 2:
           - Jannie Loots (zus van no. 67 en 93b).
   107. fam. Berend & Margriet Migchels - Maarsingh, Veenhuizen 5:
           - a.) Sjaak de Braaf uit ......................
           - b.) Jan Loots uit ................... (broer van no. 67 en 92)>
   108. fam. Jan & Harmke Volders - Wolfs, Veenhuizen 7:
           - Sjaan van der Hoef uit ................. ????
   109. fam. Albert & Martje Siebring - Possel, Veenhuizen 11:
           - Wim Kruijs uit Rotterdam (broer van no. 02 en broer/zoon van no. 124)
           - onderduiker Roelf Wieringa uit Stadskanaal.
   110. fam. Geert & Fennechien Huiges - Volders, Veenhuizen 16:
           - 2 onbekende jongens uit ................ ????
   111. fam. Hendrik & Jantje Kraai - Horlings, Veenhuizen 18:
           - Jan en Nico Oost uit Rotterdam
   112. fam. Berend H. & Dedde Wilzing - Maarsingh, Veenhuizen 19:
            - 2 kinderen Kortland (zie ook no. 111a en 30).
   113. fam. Aike & Fennechien Maarsingh - Wolfs, Veenhuizen 23A:
           - a.) dhr. en mevr. Kortland + dochtertje (toen ca. 2 jr.) uit Hilversum;
           - b.) Jo Dijkshoorn uit Rotterdam. Ze is later helaas bij een razzia omgekomen;
           - c.) zomervakantie1944: Leen Hoogerwaard uit Rotterdam;
           - d.)onbekende vrouw met 2 zoontjes ("Ze sliepen bij ons in het veulenhok").
   114. fam. Albert & Jantje Boskers - Schoenmaker, Veenhuizen 26 :
           - Jan Plugge uit ............ ???? (Z'n broer Kor zat bij de fam. Wubs van no. 114).
   115. fam. Roelof & Albertje Draadjer - Boskers, Veenhuizen 27:
           - Ed Lautenslager (* 1928) uit 's Hertogenbosch.
           Ed was in de jaren (19)'60 te zien en te horen als nieuwslezer in het NTS-journaal en in
           talloze documentaires. Hij stierf in 1999.
   116. fam. Klaas & Rikste Wubs - Huiting, Veenhuizen 29:
           - Kor Plugge uit ................. (broer van no. 112).
   117. fam. Begeman, Veenhuizen ...:
           - schoolmeisje van ca. 10 jr. oud: ............ Kloot uit Amsterdam (= een zusje van Nellie     
           (no. 18b) en Leendert Kloot (no. 94b).

Q. VLEDDERHUIZEN :
   118. fam. Jan & Alberdientje Hensens - Scheper, Vledderhuizen 2:
           - onderduikers.
           Jan Hensens is in verband hiermee opgepakt en heeft zelfs een tijdlang in het berucht
           Scholtenshuis aan de Grote Markt in Groningen gevangen gezeten.
   119. fam. Harm Smit. Vledderhuizen 7:
           - onderduikers
   120. fam. Elzo & Zwaantje Bruggers - Migchels, Vledderhuizen 9:
           - a.) onderduikers, waaronder familieleden van dr. Hommes, chirurg in het St.Lucas-
           ziekenhuis en leider van het verzet in Winschoten en omgeving.
           In het Onstwedder 'Hommesbos' had hij - al voor de oorlog uitbrak - een buitenverblijf.
           - b.) Rika van der Lee uit Rotterdam + nog 2 meisjes, waarvan de namen tot dusverre
           onbekend zijn.
   121. fam. Buist, Vledderhuizen :
           - Harm Jan Beuker, ca. 20 jaar oud en als schuilnaam 'Jan Kroon', uit Stadskanaal.             
           Harm Jan zat als onderduiker bij de familie Buist om verplichte tewerkstelling in Duitsland 
           te ontlopen.
   122. fam. Harm & Roelfien Bodewitz - Luikens, Vledderhuizen 21:
           - Joop Sloof (7 jr., uit Rotterdam).   
   123. fam. Geert & Elsien Kruiter - Blok, Vledderhuizen 26 (toen: G 140) :        
           - a.) (schoolmeisje, 15 jr.) Loes Renout uit Rotterdam. Haar ouders vonden een gastvrij
           plek in Mussel.
           - b.) onderduiker Jan Bentum, een meubelmaker uit Stadskanaal. Hij werd door verraad     
           gearresteerd, maar overleefde  wonder boven wonder. Desondanks hadden de gevolgen
           van de arrestatie zo'n impact op zijn gezondheid, dat hij nooit meer de oude is geworden.
           - c.) vanaf begin 1945: onderduiker Derk Westendorp uit Nieuw-Buinen.
   124. fam. Garrelt & Klaartje Blok - Stutvoet, Vledderhuizen 27 :           
           - onderduiker Fré (Freerk) Boels. Fré verhuisde na de oorlog naar Apeldoorn, waar hij in
           2008 overleed, 88 jaar oud.
           De buren (van nr. 28) mogen hier ook genoemd worden: Hendrikus Staal (& 1913) en zijn 
           vader Andreas. Hoewel zij, voorzover bekend, geen onderduikers of refugiés in huis hadden.

R. VOSSEBERG :
   125. mevr. Jitske Heidekamp - Gringhuis (weduwe), Vosseberg .... :
            - Truida Kruijs uit Rotterdam. Af en toe ook vader Kruijs.
   126. fam. Dethmer & Janna Boels - Eefting - Vosseberg 2 :
           - a.) zomer 1944 en vanaf jan. 1945 : Jaap Bestebreurtje uit Rotterdam. Jaap maakt op de           
           Vosseberg de bevrijding in april 1945 en schreef een herinneringsboekje naar aanleiding
           van die tijd : 'De Plek'. (Toen de schrijver van deze 'Tikkels'-lijst hem in 2012 in Rhenen een
           bezoekje bracht, werden in het gesprek z'n - positieve ! - emoties hem opnieuw bijna de
           baas.
           - b.) Henk Keuris uit Amsterdam
   127. fam. Geert & Berendina Heidekamp - Meems, Vosseberg 23 :
           - Gerard Mulder uit .............. ?????

S. WESSINGHUIZERWEG-HÖFTE / WESSINGHUIZEN :
   128. Jakob Korsse en zijn moeder Wubke Korsse - Lutjeboer, Wessinghuizerweg ...... :
           - Moeder en zoon Korsse bieden in de herfst van 1942 een onderduikadres aan
           veehandelaar Salomon Meijer en z'n vrouw Carolina Meijer-Jacobson, van Dorpsstraat 38. In
           diezelfde tijd komt hun zoon Simon er nog bij. Die is ternauwernood aan arrestatie in
           Emmen, waar hij woonde, ontkomen.
           Loslippigheid brengt de veiligheid van de Joodse familie echter in gevaar. De Meijers
           verhuizen naar de fam. Jan Wever (zie no. 50) aan de Luringstraat. Jakob Korsse wordt
           desalniettemin in juli 1944 gearresteerd. Hij overlijdt in januari 1945 in het
           concentratiekamp Neuengamme in Duitsland, 28 jaar oud ..........
   129. fam. Freerk & Hillechien Halmingh - Geuchies (= Freerks 2e vrouw), Höfte / nu:
                                                                                                      Wessinghuizerweg .....
           
In de zomer van 1944 en de hongerwinter '44/'45: Bernard Bestebreurtje uit Rotterdam,
            een broer van ................ en 125).
    130. fam. Hendrik & Jantje Huls - Kruiter, Höfte / Wessinghuizerweg 11b :
            - (ws. zomer 1943): Martha Bestebreurtje uit Rotterdam, een zus van de nrs. ................,
            125 en 128.
    131. fam. Jan Hidde & Margriet Wilzing - Sterenborg, Wessinghuizerweg 19 :
            - a.) Els Bron uit Den Haag / Scheveningen. Was in 1943 14 jaar.
            De latere Els Buss-Bron schreef in 2001 een boekje onder de titel "Een boerderij vertelt...."
            Openhartig vertelt ze daarin over haar tijd in onze woonstreek, de geschiedenis van Wessing-
            huizen en uitgebreid over de fam. Wilzing en hun boerderij, waarin ze vanaf september 1943
            verbleef.
            Het contact met de Wilzings is dus door de jaren heen ook altijd gebleven.
            - b.) vanaf voorjaar 1944: Nel Bron (toen 8 jaar) uit Scheveningen en zus van Els (no. 130b).
    132. fam. Karssien & Grietje Horlings - Frouws, Wessinghuizerweg (destijds huisnr. E 171):
           
- gedurende ca. een halfjaar tijdens de hongerwinter van 1944/'45 : Ben Hoezen (toen 13 jr.)
            uit Rotterdam. 
            Ben kreeg tijdens zijn verblijf in Wessinghuizen ontzettend heimwee, waarvoor hij bij zijn vertrek
            in 1945 zijn excuses aanbood .........
            Ben Hoezen schreef in 1973 een verslag van de tocht / hun vlucht naar Onstwedde. Nadat ze
            door een vrachtauto naar Meppel waren gebracht, moesten hij en z'n broer en 3 zussen namelijk
            maar zien hoe ze te voet door de barre winterkou en de sneeuw in Onstwedde kwamen ........

     * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
     N.B.: Grote dank voor het aanleveren van heel veel gegevens gaat uit naar mevr. Chonda Luring-
              te Velde en mevr. Lammy Meems-Maarsingh.
              Maar ook via diverse mailcontacten kregen we veel en erg nuttige informatie toegespeeld.
              Dat deden inmiddels: dhr. Berend Louwdijk, mevr. R. Huisman-Lutjeboer, mevr. T. Wilzing-
              Bruggers uit 'Brinkstee' (met een geweldig fijn gedetailleerde lijst), mevr. T. Trenning-
              Sterenborg, mevr. H. Turkstra-Horlings (Emmen) + mevr. I. Horlings-Tammes, dhr. Hiske Boels,
              dhr. Jacob Scheper, fam. Hendrik Wolfs-Bosker, dhr. Harm Migchels/dhr. Geert-Aike Wubs, dhr.
              Remke de Vries, dhr. Geert Draadjer, dhr. Albert Kruiter (2e Barlage), dhr. Aike Velthuis, dhr.
              Wessel Wubs en dhr. Jaap Bestebreurtje (Rhenen).
              Dank-dank-dank allemaal ! Enne ...... eventuele nadere aanvullingen blijven altijd welkom.

             
Klaas Meijer (k.meijer@onstwedde.info)